Rivier in Beeld Stichting Beleven en ARK nemen in samenwerking met bureau Stroming het initiatief om met tieners uit de eerste klassen van het middelbaar onderwijs de belangrijkste waterwegen in Gelderland en Overijssel in beeld te brengen. Er wordt met groepen een bezoek gebracht aan diverse locaties langs Rijn, IJssel en Waal. De deelnemers aan het project maken van hun indrukken en opgedane ervaringen een beeldverslag. Dit beeldverslag vormt de basis voor de inrichting van een expositie op de eigen school en een homepage op internet. Thema's: 'ruimte voor de rivier', 'aandacht voor de natuur'. Bij een succesvolle ervaring willen we het project 'Rivier in beeld' een vervolg geven in Zuid Holland, Brabant en Limburg. Gedacht wordt ook aan de mogelijkheid om een samenwerking op te zetten met Duitsland voor het in kaart brengen door tieners van de Rijn tussen Duisburg en Lobith. Uitvoering: schooljaar 2006 - 2007. Stichting Reinwater is als derde partner betrokken bij het project en verzorgt onder andere een varende tentoonstelling waar bestuurders, docenten, leerlingen en andere belangstellenden elkaar op het schip ontmoeten en ervaringen, ideeën en kennis uitgewisseld kunnen worden. Natuurontwikkeling Natuurontwikkeling verovert zich in Nederland langzaam maar zeker de plaats die het verdient. In diverse gebieden krijgen de natuurlijke processen de kans om zich weer vrijelijk te ontplooien. ARK stimuleert deze ontwikkeling door het opzetten en beheren van voorbeeldgebieden, toegepast onderzoek, voorlichting en educatie. In dit kader worden ook steeds meer uiterwaarden in Nederland omgevormd tot nieuwe natuur. Planten en dieren krijgen de ruimte om hun eigen gang te gaan. Er ontstaat wildernis. Maar alleen voor niks gaat de zon op, dus wordt dit (waar mogelijk) gecombineerd met waterwinning, klei- en zandwinning, recreatie en ruimte voor de rivier. Ruimte voor de rivier De laatste jaren staat het beheer van rivieren en dijken nadrukkelijk in de belangstelling. Overstromingen in Nederland en omringende landen, al dan niet als gevolg van een duidelijke klimaatverandering, drukken ons met de neus op de feiten. Goed beheer van de waterwegen en waterkeringen is noodzakelijk. Voor uitzonderlijke situaties zijn overloopgebieden gewenst. Gezien het ingrijpende karakter van de werken die nu en in de toekomst moeten worden uitgevoerd om de waterhuishouding te kunnen blijven beheren en beheersen, is draagvlak onder brede lagen van de bevolking gewenst en noodzakelijk. De betrokken instanties en overheidsinstellingen tekenen hierbij aan dat in dit genereren van support en participatie zeker ruimte is voor onconventionele ideeën en creatieve bijdragen. ARK ARK geeft al jaren veldlessen voor scholieren en leerlingen van het basis en middelbaar onderwijs in natuurontwikkelingsgebieden. ARK bracht onlangs het werkboek 'Struinen langs de rivier' uit. Een gids boordevol tips voor kinderen, jongeren en ouderen om meer te ontdekken dan er op het eerste gezicht te zien en te beleven valt langs de waterkant van de grote Nederlandse rivieren. Zie ook de website van Ark: www.ark.eu Stichting Beleven Stichting Beleven werkt sinds 1995 aan de invulling van kunst- en cultuurprogramma's voor de jeugd in met name de aanpakbuurten van Arnhem en Nijmegen. Het op een kunstzinnige wijze verwerken van eigen indrukken en denkbeelden is een voortdurend terugkerende praktijk binnen deze (voor het merendeel thematische) activiteiten. Dit blijkt voor de deelnemende kinderen een aansprekende werkwijze. Stichting Reinwater Stichting Reinwater is een milieuorganisatie voor schoon en natuurlijk water. De medewerkers, bestuursleden en vele vrijwilligers werken er hard aan om de vervuilingen van het water te voorkomen. Stichting Reinwater houdt zich niet alleen bezig met het water in de sloten, meren, beken en rivieren in Nederland, maar met het water in het gehele stroomgebied van de rivieren de Rijn, Maas, Eems en Schelde. Nederland bevindt zich immers aan het einde van deze rivieren, en vervuilingen bovenstrooms belanden uiteindelijk ook in de Nederlandse wateren. Voor meer informatie kunt u naar de site: www.reinwater.nl Initiatief Op basis van ervaringen in het verleden en hun betrokkenheid bij het Arnhemse project 'speeluiterwaard Bakenhof' nemen ARK en stichting Beleven nu het initiatief om met tieners uit de eerste klassen van het middelbaar onderwijs de belangrijkste waterwegen in Gelderland in beeld te brengen. Er wordt met groepen een bezoek gebracht aan diverse locaties langs de Rijn, IJssel en Waal. De deelnemers aan het project maken van hun indrukken en opgedane ervaringen een beeldverslag. Dit beeldverslag vormt de basis voor de inrichting van een expositie op de eigen school. Eventueel kunnen ook bij andere instellingen (Waterschappen, Rijkswaterstaat, afdelingen provincies) door de leerlingen tentoonstellingen worden ingericht rondom de thema's: 'Ruimte voor de rivier', 'Aandacht voor de natuur'. Doelgroep Klassen 1 & 2 van de basisvorming middelbaar onderwijs. We richten ons op scholen in plaatsen verbonden met of gelegen aan de betreffende waterwegen (Rijn, Waal, IJssel). Doel

deelnemers op een nieuwe manier kennis laten maken met het rivierlandschap in hun eigen omgeving;

met de deelnemers komen tot aansprekende presentaties van hun ervaring, indrukken en onderzoeksresultaten;

leerdoelen van de vakken biologie en aardrijkskunde op een indringende en zelf-onderzoekende manier aanbieden;

ontwikkelen bewustzijn bij het jeugdige publiek rond rivieren/water- en landschapskwaliteit/toekomst inrichting Nederland;

in het verlengde van deze leerdoelen ook een positieve bijdrage leveren aan het groepsproces binnen de deelnemende groepen;

het draagvlak voor lopende en toekomstige programma’s op het gebied van ‘Ruimte voor de Rivier’ en ‘Aandacht voor de natuur’ vergroten.

Nieuwe atlas De uitvoering van het project werkt toe naar het op een bijzondere manier in beeld brengen van de rivier, met daarbij speciale aandacht voor de uitvoerende werkzaamheden in het kader van ‘Ruimte voor de rivier’ en ‘Aandacht voor de natuur’. Naarmate het project vordert en meer groepen verslag doen van hun activiteiten ontstaat als het ware een nieuwe atlas van het rivierenlandschap in Gelderland en Overijssel, geschetst vanuit de waarnemingen van de deelnemende tieners. ARK en stichting Beleven zijn van mening dat de gekozen projectaanpak borg staat voor:

een bijzondere belevenis voor de deelnemende leerlingen die niet snel zal worden vergeten;

een grote uitstraling van de uitgevoerde activiteit op de brede kring van deelnemende scholen en belangstellende buitenstaanders.

Deze eigenschappen maken het project bijzonder aantrekkelijk voor thematisch betrokken instanties en bedrijven. Werkwijze 1. Werving scholen Vanuit de contacten die er al liggen met scholen in het voortgezet onderwijs start een werving voor deelname aan het project. Streven is om met vijftien scholen een samenwerking op te zetten waarbij van elke school twee groepen deelnemen aan het project. We kiezen voor twee groepen per school omdat het ons interessant lijkt wanneer bijvoorbeeld de zienswijze van een groep VMBO leerlingen naast die van een groep VWO leerlingen wordt gepresenteerd. De plaatsen waar we ons op richten zijn: Culemborg, Zaltbommel, Tiel, Nijmegen, Arnhem, Wageningen, Dieren, Doesburg, Zutphen, Deventer, Zwolle, Kampen. Bij een selectie van scholen wordt ingespeeld op enthousiasme, regionale spreiding en verscheidenheid aan opleidingsniveau. 2. Introductie en lesopzet Voor de scholen en groepen die intekenen op het project verzorgen ARK en stichting Beleven om te beginnen een introductie van het project op school. Tijdens deze introductie van 1 uur kunnen leerlingen kennis maken met de begeleiders van het project, worden zij ingelicht over lopende programma's met betrekking tot ‘Ruimte voor de rivier’ en ‘Aandacht voor de natuur’ in de directe omgeving van hun eigen stad of plaats en vernemen ze de bestemming van de studiereis annex verkenningstocht die op het programma staat. ARK en stichting Beleven ontwikkelen samen een lesopzet voor de uitvoering van het project. Hierin zijn zowel de excursie naar de locatie langs de rivier als de kunstzinnige verwerking van indrukken en ervaringen uitgewerkt. 3. Ontdekkingstocht Op de dag dat een deelnemende groep (tussen twintig en dertig leerlingen) een deel van de rivier (Rijn, Waal of IJssel) gaat verkennen, worden ze ’s morgens om negen uur vanaf een vaste kade aan boord genomen van het atelierschip 'Scylla Pirola'. Met dit schip varen ze over de rivier naar een plaats waar praktisch invulling wordt gegeven aan het creëren van nieuwe natuur of het scheppen van voorzieningen om ruimte te geven aan de rivier. Tijdens het aanvaren krijgen de leerlingen een nadere inleiding op de thema’s van het project en worden de werkvormen om te komen tot een intensieve oriëntatie en een aansprekend verslag geïntroduceerd. De groepen plus hun begeleiding worden op de gekozen locaties met een loopbrug aan wal gezet en weer aan boord genomen. In grote lijnen ziet het dagprogramma er als volgt uit: 09 – 10 uur vertrek en tocht over de rivier naar locatie 1 10 – 12 uur verkennen + educatief programma locatie 1 12 – 13 uur lunch en pauze aan boord van de Scylla Pirola terwijl het schip naar locatie 2 vaart 13 – 15 uur oriëntatie en lesprogramma op locatie 2 15 – 16 uur terugreis en aankomst op vertrekkade. 4. educatieve verantwoording + kunstzinnige aanpak De invulling en begeleiding van het educatieve programma op de locaties is in handen van medewerkers van ARK. Het verwerken van de indrukken en het verzorgen van de presentaties op de scholen wordt begeleid door kunstzinnig docenten van stichting Beleven. Tijdens het aan- en afvaren richting de gekozen locaties staat het ervaren van de rivier met z'n weer, wind en waterkant centraal. Vanaf een rivier oogt ‘het vasteland’ heel anders. Door middel van verslaglegging (foto, film, tekenen, schilderen, vertellen en schrijven), geven de tieners hun impressies weer. Zo ontstaat er een fascinerend logboek van het gekozen rivierentraject. Bij het verkennen van de bestemmingen en in het volgen van het educatieve programma van ARK wordt speciaal aandacht gegeven aan het verzamelen van gegevens en materialen die bij uitstek geschikt zijn om opgenomen te worden in een spannende verslaglegging: verzamelen grond- en watermonsters; natuurlijk afval gevonden tijdens de tocht (stenen, schelpen, hout, dode beesten); meten van temperatuur, windsnelheden; berekenen afvoercapaciteit rivier; opvangvermogen overloopgebieden. Verder lijkt het ons leuk tijdens het varen en de verkenningen het GP (Global Positioning) Systeem te introduceren. Het GPS is een positiebepalingsysteem, waarmee je jouw positie op de aardbol met een speciale kaart kunt traceren. GPS helpt je bij het vinden van je locatie en de richting die je zou moeten volgen om bij een bepaald doel te komen. Als een GPS-ontvanger weet waar je bent en waar je naartoe wilt, dan kan hij (mits je beweegt!) bepalen of je in de goede richting beweegt. 5. Debriefing Terug op school zetten de deelnemende groepen zich aan het maken van een groepsverslag over de opgedane ervaring en het inrichten van een tentoonstelling waarin letterlijk de bezochte locaties en het afgelegde traject over de rivier in beeld worden gebracht. Met de deelnemende scholen worden over deze verslaglegging expliciet afspraken gemaakt. Uitgangspunt van ARK en stichting Beleven is dat de twee groepen die per school deelnemen de ruimte krijgen om voor de school als geheel de thema’s van het project ‘Rivier in beeld’ tot leven te brengen. De meest voor de hand liggende mogelijkheid hiertoe is het inrichten van een expositie door de twee groepen in de aula van de school. Voor een nadere uitleg kan vervolgens gewerkt worden met een serie presentaties, verzorgt door deelnemende tieners en bezocht door andere 1ste en 2de jaars groepen van de school. Zo krijgt de daadwerkelijke deelname van vijftig leerlingen aan het project een uitstraling naar de scholengemeenschap als geheel. Om te komen tot een kwalitatief hoogstaan-de presentatie gaan wij per groep uit van 3 uur werken aan de verslaglegging en het inrichten van de expositie. Begeleiding: ARK 1 uur inhoudelijk, beeldend docent stichting Beleven 2 uur. 6. Site Belangrijk onderdeel van de verslaglegging is de bijdrage die er vanuit de groepen wordt geleverd aan de eigen site van het project op de homepage van stichting Beleven. Op deze eigen site wordt de nieuwe atlas met daarin het beeld van de rivier door de ogen van de deelnemende tieners langzaam maar zeker zichtbaar; met foto’s en videofragmenten, met verhalen en tekeningen. De loop van de rivieren door Gelderland en Overijssel die als basis voor de vormgeving van de site dient, wordt vertaald in beelden en indrukken. De thema’s van het project komen tot leven. Een document ontstaat dat interessant is voor een veel bredere groep dan de betrokken leerlingen en scholen.