SAMENVATTING:
De stad Amsterdam heeft veel grondgebied van Amstelveen geannexeerd. De heer van Brederode protesteert hiertegen, maar verliest grote delen van de heerlijkheid Nieuwer-Amstel tijdens een dobbelspel.

TOELICHTING:
Reinoud III van Brederode (1492-1556) was heer Van Brederode en Vianen, burggraaf van Utrecht, houtvester en jagermeester van Holland, lid van de Raad van State. Hij was de vader van de roemruchte Hendrik van Brederode (1531-1568), zie: Kasteel Batestein en de Grote Geus (Vianen). Reinoud verwekte ten minste 10 bastaardkinderen bij verschillende vrouwen. In 1531 werd hij ter dood veroordeeld omdat hij zich de titel 'graaf van Holland' had aangematigd. Hij kreeg echter gratie en werd opgenomen in de Orde van het Gulden Vlies. In de kerk van Vianen bevindt zich een schitterende graftombe, met levensgrote beelden van Reinoud en zijn vrouw.

Reinoud van Brederode verkocht de heerlijkheden Sloten, Sloterdijk, Osdorp en Amstelveen aan de stad Amsterdam. Cornelis Lambertszoon Opsij verhaalt (rond 1556-1568) dat Brederode zijn heerlijkheden bij het dobbelspel aan een burgemeester van Amsterdam heeft verloren. Sommigen menen dat hierin een kern van waarheid zit, maar het verhaal wordt door anderen als ongeloofwaardig bestempeld.


Op Amstelveens grondgebied staan twee banpalen: een aan de Amsteldijk en een aan de Amsterdamseweg. Ze geven de grens aan van een gebied van 1000 roeden rondom Amsterdam (1 amsterdamse roede is ongeveer 3,68 meter). Diegenen die uit de stad waren verbannen mochten zich niet binnen het aangegeven gebied ophouden. De nog overgebleven palen staan op Amstelveens grondgebied, maar zijn bezit van Amsterdam. Inscriptie van de banpaal aan de Amsterdamseweg: 'Terminus, Proscriptions uijtterste palen der Ballingen'. Zie: www.amstelveenweb.com

Sinds 1800 is er niemand meer uit Amsterdam verbannen. Vóór die tijd was dat een zeer gebruikelijke, bijkomende straf naast geseling of brandmerking, voor lieden die de wet hadden overtreden. Het was de enige manier, afgezien van een doodvonnis, om zich langdurig of zelfs definitief van ongewenste personen te ontdoen.

Een banpaal is (meestal) een stenen paal die de grens van de Banne (het rechtsgebied) aangeeft van een stad. Door hedendaagse samenvoeging van gemeenten zijn banpalen vaak verdwenen of zijn binnen de stadsgrenzen komen te liggen.

Uit de stad verbannen personen mochten zich na hun verbanning niet meer binnen het door banpalen gemarkeerd gebied ophouden. Deze personen waren dan 'verbannen' ofwel 'uitgestoten' en leefden voortaan in 'ballingschap'. Dergelijke personen werden 'balling' of 'banneling' genoemd. Zij waren in de 'ban' gedaan, dat wil zeggen, dat de 'banvloek' over hen was uitgesproken, dat was een vonnis tot 'uitbanning', ofwel 'excommunicatie'. 'Bannen' betekent 'verdrijven' of 'uitwijzen'. 'Verbanning' was dus een vorm van straf, bedoeld om geen last meer van iemand te hebben.

De jurisdictie (rechtspraak) van de stad hield bij de banpaal op.

Iemand die uit een gebied wordt verbannen, kan tot 'Persona non grata' worden verklaard. Dan is zo'n persoon uit de 'gratie' geraakt. Als hij zich desondanks toch binnen de 'banpalen' begeeft van het gebied waaruit hij is verbannen, is hij strafbaar en moet de gevangenis in.

Het komt ook voor dat zo'n persoon na een aantal jaren weer 'in de gratie' komt, en terug mag keren in het rechtsgebied waaruit hij eerder verbannen was.