Gemeente Huizen
Sagen van de gemeente:

Website van de gemeente:

Huizen is een plaats en gemeente in de Nederlandse provincie Noord-Holland in de streek het Gooi. De totale gemeente telt 41.991 inwoners en heeft een oppervlakte van 23,33 km² (waarvan ruim 7,5 km² water). De plaats heeft een relatief jonge bevolking.

Geschiedenis

Het dorp Huizen is bekend als voormalig vissersdorp, hoewel pas aan het eind van de 17e eeuw de visserij één van de hoofdmiddelen van het bestaan werd. Daarvoor waren vooral landbouw en huisnijverheid een belangrijke levensbron. Hoewel het gemeentewapen van Huizen, een melkmeisje, wijst naar veeteelt, was er geen sprake van grootschalige veeteelt. De arme zandgronden van het het Gooi hadden veel bemesting nodig en vooral de uitwerpselen van het vee, koeien en schapen, werden als mest gebruikt. Er was gemeenschappelijk gebruik van heiden en weiden, de zogenaamde meent-gronden. Huizen kreeg in de 14e eeuw haar naam, omdat - naar verluidt - zij het eerste dorp was in het Gooi dat stenen huizen had. Het overwegend protestantse Huizen is de snelstgroeiende gemeente van het Gooi, met ook de snelstgroeiende bedrijvigheid.

Industrie

De visserij beleefde zijn bloei in de 19e eeuw, vooral ook nadat in 1854 eindelijk een haven in gebruik kon worden genomen. Ongeveer 190 botters hadden Huizen als thuishaven. De Huizers visten op de Zuiderzee en de Noordzee. De visserij maakte ook een bloeiende visindustrie mogelijk; in het dorp Huizen stonden achttien grote visrokerijen die vooral haring tot bokking verwerkten. Deze bokking werd vooral geëxporteerd naar Duitsland. Door de omvang van de visverwerking, het grote aantal visventers en de aanverwante industrie zoals scheepswerven en mandenmakers, was Huizen in de negentiende eeuw een van de belangrijkste visserijplaatsen rond de Zuiderzee. Aan het begin van de 20e eeuw was de visserij al behoorlijk minder; de aanleg van de Afsluitdijk gaf de genadeklap. Hierna had Huizen het moeilijk en zag toekomst vooral in de kaashandel. Er is nog steeds een groot aantal kaasverwerkende bedrijven te vinden, hoofdzakelijk in de exportsector.

Restaurant 'Kalkovens'

Vanwege de goede ligging van huizen aan de voormalige Zuiderzee werd er in de 19e eeuw een grote kalkfabriek gebouwd. Er werden schelpen volgens een bepaald procedé tot (ongebluste) kalk verbrand in grote ovens. Ook bleek er grote voorraden van kwalitatief goed zand in de bodem te zitten ten zuiden van het dorp nabij Huizerhoogt. Huizen ligt aan het eind van de Utrechtse Heuvelrug (stuwwal) en door grote voorraden van dit zand was er reden voor het ontstaan industrie voor de fabricage van kalkzandsteen. De firma Rijsbergen (nu: Xella) bouwde daar een kalkzandsteenfabriek. Vanaf 1925 had men toestemming om grootscheeps zand af te graven voor de kalkzandsteenproductie. De kalk verkreeg men van de eerder genoemde kalkovens. Het vlakke gebied aan de noordkant ervan (stadspark/woonwijk) is door afgraving ontstaan. Vanaf 1972 is geen vergunning tot afgraving meer gegeven. Het laatste zand is gebruikt voor de inrichting van het stadspark. De kalkfabriek verdween in het begin jaren van de jaren tachtig uit het havenbeeld. De karakteristieke ovenschoorstenen zijn allen in 1989 afgebroken; enkelen ervan zijn nog terug te vinden in het Zuiderzeemuseum in Enkhuizen. Op het oude landhoofd van de oude Huizer haven is er in 1997 een restaurant ('De kalkovens') gebouwd met de originele stenen van 4 kalkovens die voorheen enkele honderden meters verder hun dienst hebben gedaan. Zo is een uniek stukje havenbeeld bewaard. Ook is het achterliggende fabrieksterrein naast de oude haven grotendeels verdwenen en heeft plaatst gemaakt voor woningbouw.

In de jaren 50 vestigde Philips zich in Huizen met een grote fabriek in telecommunicatieapparatuur, maar deze sloot weer in de jaren '80. Op hetzelfde fabrieksterrein was ook een vestiging van Holland Signaal die samen met de NSF werkte aan communicatie- en radarapparatuur voor de Nederlandse marine. De NSF in Hilversum kon niet meer uitbreiden en vestigde zich daarom in Huizen. De keuze viel toen op Huizen vanwege het gunstige vestigingsklimaat en de aanwezigheid van soortgelijke bedrijven.

Tijdens de jaren '20 bouwde de NSF hier met Philips twee grote zendantennes (waarvan nu nog een 1:5 replica staat als monument op de Randweg). De 'zenderwijk' herinnert qua straatnamen en ligging nog sterk aan deze periode. Op de plek van de huidige 'Phohi-flat' stonden de voor hun tijd zeer krachtige Philips Omroep Holland Indië (Phohi) ultrakortegolf-zenders. Die werden gebruikt om contact te houden met Nederlands-Indië, 12.000 km(!) verderop. De eerste zenders werden opgeruimd in 1936 en later werd de rest tijdens de eerste meidagen van 1940 door de genie opgeblazen. In 1947 ging de PHOHI over in Radio Nederland Wereldomroep en de laatste zender werd ontmanteld in 1957. Inmiddels zijn alle belangrijke telecomfabrikanten verdwenen door fusies, overnames en reorganisaties.

Religie

De inwoners van Huizen waren en zijn nog steeds van overwegend protestantse gezindte. In Huizen is vooral de Nederlands Hervormde kerk van grote omvang. Daarnaast zijn er zo'n tien andere protestante kerkgenootschappen. Maar deze tien zijn van latere datum. In tegenstelling tot andere gemeentes heeft er in Huizen nooit een afscheiding plaatsgevonden.
In Huizen is echter ook een R.K. kerk: De Sint Vituskerk, Hooghuizenweg 36. Nog
niet zolang geleden stond de woning van de pastoor er nog die daar woonde. Ook toen al was een deel van de begraafplaats aan de Naarderstraat afgescheiden voor het begraven van de rooms-katholieke overledenen. Tot in de jaren '60 was op zondag het zwembad gesloten, en werd fronsend gekeken naar nieuwkomers die het waagden op zondag gras te maaien.

Klederdracht en dialect

Huizen had een zeer kenmerkende klederdracht met een grote witte kap, isábee genaamd. Vanaf ca. 1930 is het dragen van de Huizer klederdracht sterk verminderd, om te beginnen bij de jeugd. Tot in de jaren '90 van de twintigste eeuw werd er echter nog door de alleroudste vrouwen klederdracht gedragen. In 2003 waren er nog 5 klederdracht dragende vrouwen in het zorgcentrum aanwezig, waarvan de jongste 88 jaar was en de oudste 101. Deze vrouwen droegen allen wel de 'rouwversie' van de klederdracht. De mannelijke klederdracht was al rond 1930 uitgestorven. De laatste Huizer man die in klederdracht liep was Driekus Westland. Anno 2007 draagt nog één vrouw Huizer klederdracht. Zij mag met recht de 'laatste der Mohikanen' worden genoemd.

Huizen kent ook een dialect, alhoewel dit niet veel meer wordt gesproken. Het wordt nog wel gebruikt door ouderen en soms bij toneelstukken van de Huizense toneelvereniging Ontwaakt.

Mede mogelijk gemaakt door de gemeente Huizen.