Sage afkomstig uit: Gemeente Loon op Zand

Doelgroep

Groep 7-8 primair onderwijs

Thema

Discussiëren (Twisten).

Samenvatting

Rond 1400 besloot de heer van Loon op Zand een Turfvaart te graven. Boten zouden zo turf kunnen afvoeren en de heer kon daar tol op heffen. Dat bleek gouden handel te zijn voor de zoon van de heer, Dirk van Haestrecht, want het duurde lang eer het kanaal klaar was. De heer van Waalwijk en Baardwijk, waar Loon op Zand aan grenst, wilde ook graag iets verdienen aan het kanaal. Deze heer, Foijken Foijkenszoon van Wermonde, probeerde het zo te draaien dat hij beweren kon dat een stukje van het kanaal over zijn gebied liep. De grenzen waren in die tijd niet precies duidelijk. Dirk van Haestrecht besloot hier paal en perk aan te stellen. Dit deed hij door een galg op te richten aan de grens, bij het Loenermeer. Hij hing er direct een misdadiger aan. Zo was de boodschap duidelijk: blijf uit de buurt, anders zwaait er wat. Foijken werd woedend en hakte de galg om. Dat was strafbaar. Er volgde dan ook een strafexpeditie op Waalwijk. De plaats werd ingenomen. Foijken van Wermonde had snel de benen genomen. Sindsdien heet het Loenermeer Galgenwiel.

Werkvormen

- Vertellen, luisteren, drama, spel

Lesopzet

a) De leerlingen luisteren (optioneel: en kijken via website) naar de sage 'De strijd om de Turf Vaart'.

b) Bespreken: wat heb je gehoord? Waar gaat de sage eigenlijk over? Het is een 'twist', de twee Heren betwisten elkaar. Je kunt over iets twisten (bijvoorbeeld een grens) een verschil van inzicht, van mening hebben, het niet eens zijn met elkaar. Er zijn belangen in het spel en verschillende meningen en zienswijzen. Je kunt opkomen voor een belang. Je kunt voor je eigen belang opkomen of voor iemands belang. Belangen kunnen zo groot zijn dat het tot oorlog leidt. Maar een twist hoeft niet zo uit de hand te lopen. Je kunt met elkaar discussiëren. Wanneer je er niet uitkomt, kan er recht gesproken worden.

c) Heb je wel eens met iemand een verschil van mening? Kun je een voorbeeld geven? Hoe ga je daar mee om? Kun je het oplossen en zo ja, hoe doe ja dat?

d) Kun je voorbeelden geven van tegengestelde belangen in je omgeving (plaats, regio of land) in de tegenwoordige tijd?

e) Discussie spel: Vooraf worden een aantal regels afgesproken – de ander laten uitpraten, meningen respecteren, niet schreeuwen of roepen, argumenten geven, elkaar aankijken, bij het onderwerp blijven, vragen als je iets niet snapt, gaan staan wanneer je iets wilt zeggen zodat de discussieleider weet dat je iets wilt gaan zeggen – iemand is de Schout (evt. leerkracht), een ander de Drost, een derde Dirk, een vierde Foijken. Nb: Rollen kunnen gewisseld worden.

f) De leerlingen verdelen zich in twee groepen, ze mogen zelf kiezen of ze bij Loon op Zand willen horen of bij Waalwijk. Zij zijn de kritische burgers uit de beide dorpen. De leerlingen zitten op de grond wanneer de discussie begint.

g) de Schout geeft eerst de beurt aan de beide Heren. Zij mogen ieder een argument geven. De Drost leidt de discussie. Iedere burger die ook een argument wil geven, staat op en krijgt de beurt. Wie van de andere partij het daar niet mee eens is, staat ook op en kan het woord krijgen.

h) Een burger die het tijdens de discussie eens raakt met de tegenpartij, kan opstaan en overlopen naar de andere groep. Die persoon kun je om een motief vragen.

i) De drost houdt een 'score' bij. Hij moet uiteindelijk de knoop doorhakken. Dit hoeft niet te betekenen dat een van beide partijen meer gelijk heeft dan de ander.

j) Evalueer de bijeenkomst.

Doelstelling

De leerlingen krijgen vaardigheid en inzicht in discussiëren.

Begrippen-/woordenlijst:

Turf, turfvaart: Vanaf de 13de eeuw (middeleeuwen) werd in (West-) Brabant turf gewonnen. Turf werd ook wel het 'bruine goud' genoemd, omdat het winstgevend was erin te handelen. Turf is gedroogd veen. Veen bestaat uit lagen van afgestorven planten op de bodem. Turf is goed brandbaar. Het werd gebruikt als brandstof om huizen te verwarmen. Je kon turf 'steken', met een schop uit de grond halen. Om het turf te vervoeren werden turfvaarten, kanalen, aangelegd. Daar vervoerden men het turf op platten schepen over.

Venloon: de oude naam voor Loon op Zand. In de buurt ligt nog altijd een enorme zandverstuiving, de Loonse- en Drunenseduinen. Venloon werd rond 1390 langzaam maar zeker onder gestoven met zand. Men besloot het dorp een aantal kilometer verderop opnieuw te bouwen en noemden dit Loon op (het) Zand.

Pleiten: platte schuiten (vaartuigen) waarop turf werd vervoerd door kanalen.

Drost of Drossaard: De plaatsvervanger van de heer in een gebied; een rechterlijke bestuursambtenaar op het platteland. Een plaatselijke rechter dus. Andere benamingen voor een drost konden zijn: schout, baljuw, stadhouder.

Schout: Stond vroeger aan het hoofd van het bestuur. Nu zou je een Schout Burgemeester noemen.

Schepenen: Schepenen, een Schepen: Openbaar bestuurder. In ons land tot 1795 gebruikt. Tegenwoordig noem je een Schepen Wethouder.

Raderen: Iemand radbraken. Het is een werkwoord: ik raderde, ik heb geraderd.

Radbraken: Middeleeuwse manier om de doodstraf te voltrekken. De veroordeelde werd op een rad (wiel) vastgebonden. Met een staaf sloeg men op de ledematen (armen en benen) tot het bot versplinterd was. Soms volgde een genadeslag (dood) en soms liet men iemand langzaam sterven op het rad.