SAMENVATTING:
Vroeger was de Dollard niet zo breed als tegenwoordig. Hoe dat zo gekomen is, verhaalt deze sage. Een rijke boer, Tyde Winninga (of Tyde Wyneda), vertikte het om tijdens een zware storm de dijk te bewaken waardoor deze doorbrak en een groot deel vruchtbaar Gronings land onder water kwam te staan.

TOELICHTING:
De Dollard (Duits: Dollart, Gronings: Dollert, Oostfries: Dullert) is een zeearm, onderdeel van de Waddenzee, op het grensgebied van Nederland en Duitsland. De rivier de Eems mondt hier in uit en stroomt daarna door naar de Noordzee. De Dollard is ongeveer 100 vierkante kilometer groot. De Duitse stad Emden ligt ten noorden ervan en de Nederlandse stad Delfzijl ligt een kleine negen kilometer ten westen van de Dollard. De Nederlandse kust van deze zeearm is dun bevolkt en er liggen enkele kleine dorpen als Fiemel. Op de grens van Nederland en Duitsland bevindt zich de monding van de Westerwoldse Aa. Hier ligt tevens het sluizencomplex Nieuwe Statenzijl. Het getijverschil in de Dollard is meer dan drie meter. Het water van de Dollard is brak doordat het zeewater zich hier mengt met het water uit de Eems.

De Dollard is in de late Middeleeuwen ontstaan ten gevolge van meerdere overstromingen en stormvloeden, die het oorspronkelijke veenlandschap grotendeels hebben opgeruimd. Daarbij gingen grote delen van de oude districten Reiderland en Oldambt verloren. Vroeger meende men - in het voetspoor van Ubbo Emmius - dat de Dollard in het jaar 1277 was ondergelopen. Er werd gedacht aan de Marcellusvloed van het jaar 1362, die in Noord-Duitsland tot veel schade heeft geleid. In historische bronnen is met betrekking tot de Dollard daarover nagenoeg niets te vinden. Ook wordt wel gemeend dat de gebeurtenissen rondom het jaar 1413 hebben geleid tot het ontstaan van de Dollard. Met name Tidde Wyneda wordt hierin genoemd.

Reiderlander hoofdeling Tidde Wyneda speelde in de jaren rondom 1413 een rol van betekenis in de strijd tussen Schieringers en Vetkopers. Tidde Wyneda stond aan de zijde van de Emder proost Hiske Abdena en de Schieringers. Door enkele getuigen in 1565 werd Tidde Wyneda - door hen Tidde Winnengha genoemd - verantwoordelijk gehouden voor het ontstaan van de Dollard, zoals dat bij hun ouders en voorouders al bekend was geweest. Hij zou een regent of mederegent van Reiderland zijn geweest en zeer rijk van goeden. Door de bewoners aangesproken om de dijken te maken antwoordde hij dat hij niet eerder wilde dijken 'eer end voer de vloet een speetse hoghe over syn landt solde loepen'. Tidde Wyneda heeft waarschijnlijk gewoond in de Tydwynedaborch in Wynedaham. De borg wordt genoemd in een tweetal verdragen met de jaartallen 1391 en 1420 en stond in de buurt van de plaats waar de Tjamme en de Reider Ee samenkwamen, waarschijnlijk iets ten noorden van Nieuweschans. Tidde Wyneda bracht zijn nadagen door in Palmaer.