Sage afkomstig uit de gemeente: Soest

Doelgroep

- Leerlingen groep 7 en 8 van het basisonderwijs.

Thema

- grenzen maken
- grenzen verleggen

Werkvormen

- kringgesprek
- tekenen
- graffiti

Samenvatting

Een man verplaatst grensstenen in de omgeving van Soest om zo meer land te bezitten. Deze (mis-) daad wordt bestraft: voor eeuwig moet hij ronddolen als brandende man.

Lesopzet

a. Vroeger konden zwerfstenen grenzen zijn door ze zo neer te zetten waardoor ze een grens markeerden. Hoe geeft men tegenwoordig grenzen aan? - Grenspaal, grenshefboom, douanekantoor, het hokje van de marechaussee op het vliegveld.

b. Kun je verschillende grenzen noemen? - Gemeentegrens, landsgrens…

c. Er bestaan grenzen die zijn bedacht, die door oorlog en/of verdragen tot stand zijn gekomen. Maar er bestaan ook natuurlijke grenzen. Bijvoorbeeld een rivier die twee gebieden van elkaar scheidt. Kun je nog meer voorbeelden van natuurlijke grenzen noemen? - Bergketen, dal, zee.

d. In verschillende gebieden worden verschillende talen gesproken. Er bestaan taalgrenzen. Die trekken zich vaak niets van landsgrenzen aan. Grenzen leiden vaak tot ruzies, oorlog. Kun je voorbeelden geven?

e. De meeste grenzen zijn bedacht. Waarom maken mensen grenzen?

f. ken je nog meer grenzen, bijvoorbeeld dichtbij huis? Bij je in de buurt waar verschillende groepen kinderen misschien wel grenzen door buurten en straten hebben. Of denk aan de tuin. Of de kat die een andere kat verjaagt omdat die op zijn territorium komt, tenslotte ook een grens (gemarkeerd met lichaamsvocht dat het diertje op bepaalde plekken sproeit - geursporen). Kun je die op een plattegrondje van jouw buurt tekenen? Hoe zijn die grenzen tot stand gekomen?
'Gangs' bakenen hun grenzen door graffiti. Of door schoenen met hun veters aan elkaar te knopen en over lantaarnpalen te gooien: hier mag de ander groep niet komen. Wat gebeurt er wanneer de ene groep de grens van de andere groep over gaat?

g. De leerlingen gaan aan de slag met:
a) het tekenen van een plattegrond van de wijk waarin zij wonen en geven hierop de natuurlijke grenzen aan (wegen, water, parken) en de grenzen die zijn ontstaan door verschillende groepen (scholen, 'gangs').
b) op borden (karton, board) gaan leerlingen bezig met het maken van graffiti.

h. Nabespreken: Een grens is een wens om verder te gaan, want de wereld is van iedereen. Wat vinden jullie van deze stelling?

Doelstelling

- De leerlingen leren verschillende facetten rond het thema grenzen kennen.

Begrippen/woordenlijst

Vuurman, vurige beer, de vuurman: de ziel van de man moet boete (vagevuur) doen. De ziel draagt een lichtje, of is een 'lichtspattende' gedaante. Er komen in veel provincies en streken sagen over vuurmannen voor. Op verschillende plekken kon een vuurman een verkoolde handafdruk achter laten, als teken dat hij daar was geweest. Dat gebeurde vooral wanneer iemand de vuurman had gezien. Als je bijvoorbeeld een vuurman nafloot, kwam hij pijlsnel op je af en moest je hard wegrennen. Een vuurman werd boos als je hem nariep of om een vuurtje vroeg. De volgende dag zag je dan op de deur van je huis of schuur een koolzwarte hand afgetekend. Een vuurman kan verlost worden van de last die hij draagt. Het gaat om verlossende woorden: de vuurman loopt met de grenssteen op zijn rug en roept steeds: "Waar laat ik hem?" Iemand, vaak een persoon die dronken is, antwoordt vervolgens: "Leg hem (potverdikkeme) neer waar je hem vandaan hebt!" Na het uitspreken van deze woorden, hoor je een doffe klap, wat meestal betekent dat de steen op de juiste plek staat. De vuurman zie je daarna nooit meer, want hij (zijn ziel) is verlost van zijn last en zijn straf is opgeheven.

Fosfor vuur/dwaallicht, een verklaring: hoe kan zo'n sage over een vuurman de wereld in zijn gekomen? De sage komt in veel meer gebieden en landen voor, soms net even anders vertelt. Waarschijnlijk is de sage ontstaan uit een combinatie van lichtverschijnselen en christendom, verdoemde zielen (in het vage vuur). In moerassig gebied, wat je vroeger veel had, kan fosforisch licht opstijgen. Fosfor is een geelkleurige stof die in de natuur in verbinding met andere natuurlijke elementen als vocht, licht ontvlamt. In de totale duisternis (vroeger was er weinig kunstlicht, dus was het in de nacht buiten erg donker) verspreidde de fosfor een licht.