Volksverhalen Almanak


Leeftijd:
Verteltijd: ca. 23 min.
Herkomst:

Frieder en Katherliesje

Er was eens een man, en die heette Frieder. En er was een vrouw, en die heette Katherliesje. Ze waren met elkaar getrouwd en leefden samen als een jong paar. Eens op een dag zei Frieder: "Nu moet ik naar ‘t land, Katherliesje; als ik terugkom, moet er gebraden vlees zijn voor de honger en een koele teug voor de dorst." - "Ga maar, Frieder!" zei Katherliesje, "ga maar, ik zal ‘t wel in orde maken." Toen het etenstijd werd, haalde ze een worst uit de schoorsteen, deed die in een koekepan, een stuk boter erbij en dat ging op het vuur. De worst begon te braden en te pruttelen, Katherliesje stond ernaar te kijken, ze hield de steel vast en ondertussen stond ze te denken. Toen viel haar opeens in: "Terwijl de worst gaar wordt, kon je vast naar de kelder, een potje bier tappen." Dus zette ze de steel van de pan stevig vast, nam een kan, ging de keldertrap af en tapte bier. Het bier liep in de kan, en Katherliesje keek ernaar, toen opeens viel haar in: "Lieve tijd, daar heb ik de hond in keuken gelaten, hij zou de worst uit de pan kunnen halen, dat zou me wat zijn!" en floep was ze de keldertrap weer op – maar Spits had de worst al in zijn bek, en sleepte hem over de grond mee. Maar Katherliesje, niet lui, zette hem na, en ze joeg hem een eind het veld in; maar de hond was gauwer dan Katherliesje, hij liet de worst ook niet schieten, maar de worst sprong achter hem aan door ‘t pas geploegde land. "Weg is weg," zei Katherliesje, keerde weer om, en omdat ze zich zo moe had gelopen, liep ze heel langzaam en waaide zich koelte toe. Intussen bleef het bier steeds maar uit het vat stromen, want Katherliesje had de kraan niet dichtgedraaid, en toen de kan vol was, liep het over, in de kelder, en het hield niet op, voordat het hele vat leeggelopen was. Katherliesje zag bij de trap het ongeluk al. "Grutten!" riep ze, "wat doe je daar aan, zodat Frieder niets merkt!" Ze dacht een ogenblik na, en opeens bedacht ze zich: van de laatste kermis was er nog een zak prachtig meel over, op zolder; dat wou ze halen, en ‘t meel in ‘t bier strooien. "Ja," zei ze, "die wat bewaart, die heeft wat in nood," en ze kroop naar de zolder, droeg de hele zak naar beneden, en gooide hem precies op de kan met bier, zodat die omviel, en ook de koele dronk voor Frieder in de kelder ging stromen. "Zo hoort het," zei Katherliesje, "waar het ene is, moet het andere zijn, soort zoekt soort," en ze strooide het meel in de hele kelder. Toen ze daarmee klaar was, was ze trots op haar werk en zei: "Wat ziet er hier alles keurig uit!"

‘s Middags kwam Frieder thuis. "Wel vrouw, wat heb je opgedist?" - "Ach, Frieder," zei ze, "nu had ik een worst willen braden, maar terwijl ik het bier voor je ging tappen, heeft de hond de worst uit de pan gestolen, en terwijl ik de hond na rende, is ‘t bier weggelopen, en toen ik ‘t bier wou opdrogen met ons goeie meel, heb ik de kan omgestoten; maar wees nu maar blij, want de kelder is weer helemaal droog." Frieder zei: "Katherliesje, Katherliesje, dat had je zo niet moeten doen! Nu laat je je de worst wegkapen en ‘t vat leeglopen en tenslotte vergooi je ons goeie meel!" - "Ja, Friedertje, maar dat kon ik ook niet weten, datje me dan maar moeten zeggen!"

De man dacht: "Als ‘t met de vrouw zo staat, dan moet je zelf beter zorgen." Nu had hij een aardig sommetje daalders bij elkaar gespaard, die wisselde hij voor goudstukken en hij zei tegen Katherliesje: "Kijk eens, wat een mooie gouden schijven, die doe ik in een pot en die begraaf ik in de stal onder de koeienkrib, maar jij moet er afblijven, want anders kan ‘t je slecht vergaan!" En zij zei: "Nee, Friedertje, dat zal ik zeker niet doen." Nu, toen Frieder weg was, toen kwamen er kooplui, die hadden aarden kruiken en potten te koop en ze kwamen bij de jonge vrouw vragen, of ze niets kopen wou. "Ach lieve mensen," zei Katherliesje, "ik heb geen geld en kopen kan ik niet, maar als je gouden schijven kunt gebruiken, dan zou ik wel wat kunnen kopen." - "Gouden schijven? Waarom niet? Laat eens kijken!" - "O dan moet je maar naar de stal gaan en je graaft onder de koeienkrib, maar ik mag er niet bij zijn." De boeven gingen erheen, groeven daar en vonden zuiver goud. Ze pakten alles mee, liepen weg en lieten alle kannen en kruiken in huis staan.

Katherliesje dacht, dat ze het nieuwe huisraad nu ook moest gebruiken, maar omdat er in de keuken geen gebrek was, sloeg ze elke kruik de bodem uit, en stak ze allemaal op de palen van de omheining van het huis, bij wijze van versiering. Toen Frieder thuis kwam en de nieuwe versiering zag, zei hij: "Katherliesje, wat heb je nu gedaan?" - "Gekocht, Frieder, zelf gekocht voor die gouden schijven, die onder de koeienkribbe waren, ik ben er zelf niet bij geweest hoor, de kooplui hebben het alleen moeten opknappen." - "Maar vrouw nog aan toe," zei Frieder, "wat heb je nu gedaan! Het waren immers geen gewone schijven, het was baar goud en ‘t was ons hele vermogen, dat had je toch niet moeten doen!" - "Ja Friedertje!" zei ze, "dat kon ik toch ook niet weten, dat had je me dan moeten zeggen!"

Katherliesje stond een poosje te denken en toen zei ze: "Hoor eens, Friedertje, dat geld krijgen we wel terug, want we zullen de dieven achterna gaan." - "Goed dan," zei Frieder, "dat kunnen we proberen; maar neem boter en kaas mee, zodat we onderweg wat te eten hebben." - "Goed Frieder, ‘k zal ‘t meenemen." Ze maakten zich reisvaardig, en omdat Frieder vlugger liep, kwam Katherliesje erachter aan. "Dat is een voordeeltje," dacht ze, "want als we nu omdraaien, heb ik een stuk minder te lopen. Nu kwamen ze bij een berg, en aan beide kanten van de weg waren diepe karresporen. "Kijk nu eens," zei Katherliesje, "hoe ze die arme aarde hebben gescheurd. Dat kan nooit weer beter worden." En uit medelijden nam ze boter en bestreek de karresporen, links en rechts, zodat ze genezen zouden van de scheuren van de wielen; en terwijl ze zich zo bukte, viel er een ronde kaas uit haar rugzak van de berg af. Toen zei Katherliesje "Ik ben de berg nu net helemaal opgelopen, nu ga ik er niet meer af; een ander kan er naar toe gaan en die kaas terughalen." Dus nam ze nog een kaas en rolde die naar beneden. Maar de kazen kwamen toch niet terug, en toen liet ze nog een derde kaas de berg afrollen en dacht: "Misschien wachten ze op de derde man en gaan ze niet graag alleen." Toen ze alle drie wegbleven, zei ze: "Ik weet niet wat dat nu moet betekenen! Misschien heeft de derde een verkeerde weg genomen en is verdwaald, ik zal de vierde sturen, die kan ze dan allemaal bij elkaar roepen." Maar de vierde deed het niet beter dan de derde. Toen werd Katherliesje boos en gooide de vijfde en de zesde kaas naar beneden en dat waren de laatste kazen. Een poos bleef ze staan wachten. Maar toen ze nog steeds wegbleven, zei ze: "O jullie denken dat ik maar wachten blijf en je hebt geen haast, maar denk je dat ik nog langer op jullie wacht? Ik ga m’n gang, jullie kunnen me achterna komen: jullie hebben jongere benen dan ik." Katherliesje liep nu verder en ze trof Frieder aan, want die was blijven staan en had gewacht, omdat hij wat wilde eten. "Geef maar eens, wat je hebt mee genomen." Ze reikte hem het brood aan. "Waar is de boter en de kaas?" vroeg de man. "Ach Friedertje," zei Katherliesje, "met de boter heb ik de karresporen gesmeerd, en de kazen zullen dadelijk wel komen: één is weggelopen en toen heb ik hem de andere achterna gezonden, om hem te roepen." Frieder zei: "Dat had je toch niet moeten doen. Katherliesje, de boter op de weg smeren en de kazen de weg afrollen." - "Ja Frieder, dat kan ik toch niet weten; dat had je dan moeten zeggen."

Toen aten ze samen het droge brood, en Frieder zei: "Katherliesje, heb je ons huis ook afgesloten toen we weggingen?" - "Nee Frieder, dat had je me dan eerst moeten zeggen." - "Ga dan eerst naar huis en sluit het helemaal, voor we verder gaan, breng meteen nog wat anders mee om te eten, ik zal hier op je wachten." Katherliesje ging terug en dacht: "Frieder wil wat anders te eten, boter en kaas vindt hij dus niet zo lekker meer, nu, dan zal ik in een doek gedroogde appeltjes en een kruik azijn om te drinken halen." En toen grendelde ze de bovendeur, maar de onderdeur tilde ze van de hengsels, nam die op haar schouder en geloofde dat de deur zo wel secuur in orde was; en ‘t huis volkomen veilig. Katherliesje nam veel tijd voor de weg en dacht: "Des te langer kan mijn man uitrusten." Toen ze weer bij hem was gekomen, zei ze: "Kijk Frieder, hier heb je de huisdeur, nu kan je zelf op ‘t huis passen!" - "Ach," zei hij, "wat voor een wijze vrouw heb ik toch! Neemt ze de onderdeur mee, zodat alles en iedereen erin kan komen en ze grendelt de bovendeur. Het is nu te laat om nog eens naar huis terug te gaan, maar nu je de deur hierheen hebt gesjouwd, moet je hem verder zelf maar dragen." - "De deur zal ik wel dragen, beste man, maar de appeltjes en de kruik azijn, dat wordt me te zwaar; maar ik zal ze aan de deur hangen: dan draagt die ze."

Nu gingen ze het bos in, op zoek naar de spitsboeven. Maar ze vonden hen niet. Toen werd het donker, en ze klommen in een boom om veilig te overnachten. Nauwelijks zaten ze erbovenin, of daar kwamen van die kerels aan, die meedragen wat niet mee wil gaan en dingen vinden voor ze verloren zijn. Ze gingen precies onder de boom liggen, waarin Frieder en Katherliesje zaten. Ze maakten een vuurtje, en gingen de buit verdelen. Van de andere kant klom Frieder uit de boom en raapte stenen op, ging er de boom mee in om daarmee de dieven dood te gooien. Maar de stenen troffen hen niet, en de boeven riepen: "Het wordt gauw morgen, de wind schudt de denneappels los." Katherliesje had de deur nog altijd op haar rug, en omdat het zo zwaar was, dacht ze dat het de appeltjes waren die haar zo drukten, en ze zei: "Hoor eens Frieder, ik moet die appeltjes naar beneden gooien, ze drukken heus te zwaar." - "Neen Katherliesje, niet nu," antwoordde hij, "het zou ons kunnen verraden." - "Ach Friedertje lief, heus, het moet, ze zijn zó zwaar." - "Doe het dan maar, voor de duivel!" En daar rolden de appeltjes tussen de takken omlaag, en de kerels op de grond zeiden: "Dat doen de vogels." Een poosje later – de deur was loodzwaar voor Katherliesje – zei ze: "Ach Frieder, ik moet die azijn laten lopen; het is zó zwaar." - "Nee, Katherliesje, doe dat niet op ‘t ogenblik: het zou ons kunnen verraden!" - "Ach Frieder, heus, het moet, het is zo zwaar!" - "Doe het dan maar, voor de duivel!" en toen gooide ze de azijn uit, zodat het op hun hoofden viel. Maar ze zeiden tegen elkaar: "Daar komt de dauw al." Eindelijk dacht Katherliesje: "Het helpt allemaal niet, zou het soms de deur kunnen zijn die zo drukt," en ze zei: "Frieder, ik moet de deur weggooien, ik kan hem niet meer houden." - "Neen Katherliesje, hou hem goed vast." - "Ach Frieder, ik moet hem laten vallen." - "Nou," antwoordde Frieder boos, "voor de duivel dan maar: laat ‘m vallen!" En hij viel naar beneden met geweldig gekraak en de boeven riepen: "Daar komt de duivel uit die boom!" scheerden zich weg en lieten alles in de steek, ‘s Morgens vroeg kwamen Frieder en Katherliesje de boom uit en daar vonden ze al het goud terug en brachten het naar huis.

Toen ze weer thuis waren, zei Frieder: "Maar Katherliesje, nu moet je ook vlijtig zijn en goed werken." - "Ja Frieder, dat wil ik best, ik zal naar ‘t veld gaan, koren snijden." Toen Katherliesje op de akker kwam, praatte ze in zichzelf: "Zal ik nu gaan eten, voor ik begin, of zal ik gaan slapen, voor ik begin? Neen, ik zal eerst wat eten!" En Katherliesje ging eten en werd slaperig van het eten, en toen begon ze koren te snijden en half in slaap sneed ze haar kleren mee: haar schort, haar rokken en haar hemd. Toen sliep ze in, en na een lange dut werd ze wakker, en daar was ze halfnaakt en ze zei tegen zichzelf: "Ben ik het, of ben ik het niet? Ach, ik ben het niet!" En intussen viel de nacht, en Katherliesje liep naar het dorp, klopte aan ‘t venster van haar huis en riep: "Frieder!" - "Wat is-t-er dan?" - "Ik wou weten of Katherliesje thuis is!""Zeker," zei Frieder, "die zal allang liggen slapen!" Ze zei: "O, dan ben ik zeker al thuis" en ze liep weg. Buiten vond Katherliesje een paar gauwdieven. Toen ging ze naar hen toe en zei: "Ik wil jullie wel helpen stelen!" De schurken dachten: ze weet alles in het dorp, en ze vonden dat best. Katherliesje ging voor de huizen staan en riep: "Heila! Hebben jullie iets? Wij wilden stelen!" De gauwdieven dachten: "Dat wordt mooi!" en ze wilden van Katherliesje’s hulp weer af. Toen zeiden ze tegen haar: "Voor aan het dorp woont de dominee, die heeft een veld met rapen, ga die rapen eens uittrekken." Katherliesje ging naar het land en begon de rapen uit te trekken, maar ze was te lui en kwam niet overeind bij ‘t trekken. Nu kwam er een man langs, die zag het en bleef staan en dacht – dat moest de duivel zijn, die zo in de rapen huishield. Hij liep meteen ‘t dorp in naar de dominee en zei: "Dominee, op uw rapenveld zit de duivel en haalt rapen uit." - "Ach hemel," zei de dominee, "nu kan ik juist niet uit, want ik heb wat aan mijn voet, en nu kan ik de duivel niet uitbannen." Maar de man zei: "Dan zal ik u wel dragen" en hij droeg hem ‘t dorp uit. En toen ze bij het rapenveld kwamen, stond Katherliesje juist op en rekte zich in haar volle lengte. "O! de duivel!" riep de dominee, en ze renden allebei weg, en de dominee was zo bang, dat hij met z’n ene zieke voet nog harder kon lopen dan de man die hem gedragen had met allebei z’n gezonde benen!


*   *   *

Toelichting
Uit Zwehern van Frau Viehmann. Verhalen van domme streken van de vrouw komen in alle streken voor, ze hebben de eeuwen door de mensen vermaakt, die domme Mina's. Ook in Nederland zijn varianten opgetekend van de in deze tekst voorkomende grappen, o.a in Groningen onder de titel "Van Jan en Grait."

Over de grappen zelf is het volgende op te merken. Het bier laten weglopen en dan met meel willen drogen wordt in Slimme Hans verteld. Een deur meenemen en die tussen rovers laten vallen is een motief, dat tot in Voor-Indië bekend is. Het verhaal, dat zij haar kleren stuk snijdt en dan aan zichzelf gaat twijfelen, komt ook voor in Knappe Elsje; dit motief werd ook reeds door Huygens in zijn klucht van Trijntje Cornelisdochter gebruikt.

Trefwoorden


Verhaalsoort

Oorspronkelijke titel

Engelse titel

Bron
"De sprookjes van Grimm; volledige uitgave" vertaald door M.M. de Vries-Vogel. Unieboek BV - Van Holkema & Warendorf, Weesp, 1984.

Herkomst: Duitsland
Verteltijd: ca. 23 min.
Leeftijd: vanaf 8 jaar

Lees ook