Volksverhalen Almanak


Leeftijd:
Verteltijd: ca. 6 min.
Herkomst:




Van de Aardmansberg en de Echoput Een sage over een aardmannetje in een Veluwse berg

Sinds jaar en dag woonde in de Aardmansberg een klein kwaadaardig kereltje. Overdag is hij nooit gezien, maar 's nachts spookte hij rond op de heide en deed de niets kwaads vermoedende voorbijganger plotseling schrikken door op de weg te springen of, achter een struik of boom verborgen, opeens een harde schreeuw te geven.

Van de Aardmansberg en de Echoput
Daar bleef het vrijwel bij, want veel meer dan de mensen schrik aanjagen kon hij niet en hij vond daar blijkbaar een bijzonder genoegen in. Een enkele keer zag men hem wel eens over de hei strompelen op zijn kleine kromme beentjes, of een takkenbos voortslepen naar zijn woning, die diep onder in de Aardmansberg is en uit vele gangen en vertrekken bestaat. De mensen hebben dikwijls naar de ingang gezocht, maar ze hebben die nooit kunnen vinden. Of hij binnen komt door een konijnenhol ergens in een kuil onder dichte hei verborgen, of dat hij door een toverspreuk de macht bezit de deur te doen veranderen in een steen, is niet met zekerheid uitgemaakt, want de een zegt dit en de ander dat.

Nu wilde het toeval, dat men ongeveer twee eeuwen geleden, aan de voet van de Aardmansberg een diepe put ging graven. Het duurde heel lang eer men water had. Toch gaf men de moed niet op en vond eindelijk na 70 meter diep gegraven te hebben, overvloedig en zuiver water. Toen de put klaar was, kwam men tot de ontdekking dat die toevallig was gegraven vlak boven de bron van de aardman, waarbij zich ook de keuken bevond, en zo kwam men er achter, dat de aardman getrouwd was, maar z'n vrouw altijd in de keuken opgesloten hield.

Zij is de dochter van Lucht en Aarde en werd Echo genoemd. Zij moet vroeger een heel mooi meisje geweest zijn, alleen wat babbelziek en altijd om een praatje verlegen.

Op een keer kon ze het thuis niet meer uithouden, omdat Aarde, haar moeder, nooit iets zei, en haar vader, Lucht, nooit een goed woord voor haar over had. Als ze hem iets vroeg, dan floot hij door de deurkier, bulderde in de schoorsteen, of antwoordde in het geheel niet.

Zo kwam het dat ze, na haar vader weer eens iets gevraagd en weer geen antwoord gekregen te hebben, wanhopig het ouderlijk huis ontvluchtte. Bij de Aardmansberg ontmoette ze toen de kleine plaaggeest, die meteen verliefd op haar werd en tegen zijn gewoonte in, vriendelijk met haar keuvelde. Echo, die thuis niet veel gewend was en hem een aardige, vriendelijke vrijer vond, trouwde zo maar subiet met hem.

In het begin ging alles goed en leefden ze samen heel gezellig in het ruime verblijf onder in de berg; maar al snel kwam de oude aard van de dwerg weer boven. Lang kon hij de komedie van liefhebbend echtgenoot niet volhouden. Al spoedig was het: "Echo, houdt je mond, ik houd niet van al dat lawaai in m'n huis." Dan zweeg het praatzieke, maar vriendelijke vrouwtje een poos, tot ze, er niet meer aan denkend, opnieuw begon te kletsen.

Het werd een voortdurend geharrewar tussen die beiden, totdat de kwaadaardige aardman haar eindelijk in de keuken opsloot en haar op doodstraf verbood te spreken, als haar niets werd gevraagd, en dan slechts te antwoorden in heel weinig woorden.

Dit was een vreselijke straf voor de lieve, ongelukkige Echo. Ze vermagerde en verkwijnde, zodat alleen de stem van haar overbleef. Die stem antwoordt nog alléén als men haar iets vraagt, maar ze zal nooit het eerst spreken.

En wie niet geloven wil, wat hier allemaal van haar geschreven staat, moet haar zelf maar eens vragen:

"Hoe heette de vader, die je bent ontvlucht?"

En ze zal antwoorden: "Lucht."

"Hoe heette de moeder die je baarde?"

En ze zal antwoorden: "Aarde."

"Hoe was de Aardman toen je met hem was getrouwd?"

En ze zal antwoorden: "Oud."

"Houdt je van hem? Ja of nee?"

En ze zal antwoorden: "Nee."

Nu, en als een vrouw zoiets ronduit zegt, dan moet het wel heel erg zijn, en het zou onkies wezen om er verderop in te gaan.


*   *   *

Van de Aardmansberg en de Echoput Samenvatting
Een sage over een aardmannetje in een Veluwse berg. In de Aardmansberg woont al eeuwen een kwaadaardig aardmannetje. Hij pest en plaagt de mensen 's nachts. Pas tweehonderd jaar geleden - bij het bouwen van een waterput - kwam de mens erachter dat hij ook getrouwd is. Zijn vrouw heet Echo en als je het niet gelooft moet je het zelf maar eens aan de waterput vragen. Lees het verhaal

Toelichting
Het begin van dit verhaal, waarin veteld wordt dat het aardmannetje de mensen aan het schrikken maakt, doet denken aan de plaaggeest Blauwe Gerrit. Een andere beroemde Nederlandse echo bevindt zich in het Echobos te Muiderberg. Zie De echo van Muiderberg.

Op de Amersfoortseweg - even ten noorden van Hoog Soeren - ligt de Echoput. In de jaren vijftig en zestig van de twintigste eeuw was deze put een bekende toeristische attractie en een populaire bestemming van schoolreisjes. De historische put ligt in het huisje langs de Amersfoortseweg. Dat huisje is minder historisch dan de put. Het is er rond 1910 omheen gezet. De put zelf is een overblijfsel uit de Franse tijd. Deze put is gegraven op last van Koning Lodewijk Napoleon in het jaar 1809. Hij werd voltooid in het jaar 1811 en werd gebruikt voor het drinkwater voor de paarden van het leger. De put heeft een diepte van 56 meter waardoor de kenmerkende echo goed tot zijn recht komt.

Een stukje verderop staat het Aardhuis, dat dankt zijn naam aan de Aardmansberg waarop het is gebouwd. Dit is een pittoresk stukje Oranje geschiedenis binnen het terrein van Kroondomein Het Loo nabij Hoog Soeren. De Aardmansberg is met haar 102 m boven N.A.P. bijna het hoogste punt van de Veluwe.

In 1861 gaf Koning Willem III opdracht tot de bouw van het pand. Het doel was om dit te gebruiken voor bijeenkomsten met militaire autoriteiten en als plaats om te rusten tijdens de jacht. Later werd het vooral gebruikt als jachtchalet.

Trefwoorden

Verhaalsoort

Bron
"Veluwsche sagen" geschreven en verlucht door Gust. van de Wall Perné. Uitgegeven te Amsterdam bij Scheltens & Giltay, 1921. p. 50-54.

Herkomst: Gelderland
Verteltijd: ca. 6 min.
Leeftijd: vanaf 8 jaar

Lees ook