TOELICHTING:Van Frau Viehmann uit Zwehern. Er waren van dit sprookje vele andere varianten. Het is een staaltje van humor en vertelkunst. Het is opmerkelijk dat al vóór de uitgave van de sprookjes van de gebroeders Grimm - nl. tussen 1800 en 1804 - een Vlaamse variant in het tijdschrift "Volkskunde" (dl. 14, blz. 80) afgedrukt werd; een soortgelijk verhaal komt ook al in de Oudfranse "Roman de Renart" voor.
De onberaden slag naar de mus op de kop van het paard en zelfs op het hoofd van de voerman is al een bekend motief in Indische Boeddhaverhalen, waar het een vlieg op het hoofd van een slapende koning betreft. Van daar kwam het in de middeleeuwse fabelpoëzie en vond het zelfs zijn weg naar een oude IJslandse saga.
Hieronder volgt de versie van het verhaal, zoals genoteerd in 1808 te Kassel naar een vertelling van Gretchen Wild (zoals te vinden in het Ölenbergse handschrift, de oertekst van de sprookjes).
De trouwe kameraad mus
Er was eens een hinde, die had een jong hert ter wereld gebracht en ze vroeg de vos het kind ten doop te houden. De vos vroeg de mus om mee te gaan, en die wou haar vriend, de huishond, ook nog vragen om mee te gaan. Maar die was door zijn meester aan een touw gebonden, omdat hij kort ervoor stomdronken thuisgekomen was. Maar de mus zei: "Dat geeft niet," en pikte zolang aan de touw, telkens weer een draadje los, tot de hond bevrijd was. En ze gingen samen naar het doopfeest en hadden veel plezier, maar de bond dronk weer te veel en was zo dronken, dat hij op de terugweg bleef liggen. Er kwam een voerman aangereden en die wou over hem heen rijden. De mus riep hem toe: "Voerman, doe het niet. Het zal je leven kosten". Maar de voerman reed de wagen over de bond heen en brak hem de poten. En de vos en de mus sleepten de bond naar huis, maar de meester zei: "Die is toch dood," en hij gaf hem aan de voerman, die moest hem begraven. En de voerman reed met hem weg en de mus vloog mee en riep aldoor: "Voerman, het zal je leven kosten!" Dan gaat ze op het hoofd van het ene paard zitten en riep: "Voerman, het zal je leven kosten," en de voerman werd boos en sloeg met de hak naar de mus, miste haar en sloeg op de kop Van het paard en sloeg het dood. Maar de mus vloog weg. Dan gaat ze op de kop van het andere paard zitten en deed hetzelfde, daarna op de kop van het derde en de voerman sloeg al zijn paarden dood en moest de wagen laten staan. En hij haastte zich naar huis, maar de mus vloog mee. Ze ging op de vensterbank zitten en riep: "Voerman, het zal je leven kosten," en nog woedender greep de voerman de hak, en sloeg het venster stuk, maar hij raakte de mus niet. Die gaat op de kachel zitten en roept weer: "Voerman, het zal je leven kosten," en woedend slaat deze de kachel aan stukken en zo verder zijn hele huis. Eindelijk krijgt hij de vogel te pakken en zegt: "Nu heb ik je," en slikt hem in. Maar de mus begint in zijn lijf te fladderen, en fladdert weer omhoog tot in de mond van de voerman en roept: "Voerman, het zal toch je leven kosten". En de voerman geeft de hak aan zijn vrouw, zij moet de mus in zijn mond doden, maar zij slaat verkeert. Ze slaat de man op zijn hoofd en slaat hem dood. Maar de mus vliegt weg.
