Spreekwoorden
en gezegden in verhalen
1. Al draagt een aap een gouden ring, het is en blijft een lelijk ding Een zot kan er nog zo goed uitzien, een zot blijft een zot. Een mooie aankleding kan iemand niet tot aanzien brengen. 2. Al is de leugen nog zo snel, de waarheid achterhaalt hem wel Een leugen lijkt soms het beoogde doel te bereiken, maar zal uiteindelijk toch als leugen worden ontmaskerd. Een verwant spreekwoord is Leugens hebben korte benen. 3. Als de nood aan de man komt 4. Als de nood het hoogst is, is de redding nabij 5. Als de vos de passie preekt, boer pas op je ganzen Als de onrechtvaardigen vrome dingen gaan doen, dan mogen de vromen wel op hunne hoede zijn. Een waarschuwing tegen een schijnheilige, ook om zich niet tijdens gevaar door mooie praatjes in slaap te laten wiegen. Vertrouw een huichelaar niet. 6. Als er één in de sloot springt, springt de ander er achteraan 7. Als je voor een dubbeltje geboren bent, dan word je nooit een kwartje Als je voorbestemd bent om eenvoudig te blijven, dan zul je nooit rijk worden. 8. Angst is een slechte raadgever 9. Bezint eer ge begint Denk goed na voor je ergens aan begint. 10. Boontje komt om zijn loontje Zijn verdiende straf krijgen. Lees voor een verklaring het sprookje van Strohalm, kooltje vuur en boontje. 11. De aanhouder wint Wie blijft proberen zijn doel te bereiken, heeft uiteindelijk succes. Wie volhardt, bereikt zijn doel. 12. De appel valt niet ver van de boom Of: de appel valt niet ver van de stam. Kinderen lijken op hun ouders. 13. De bedrieger bedrogen. 14. De breeveertien opgaan De verkeerde weg opgaan, gezegd van meisjes die het verkeerde pad opgaan en een ontuchtig leven gaan leiden. 15. De kat de bel aanbinden 16. De liefde van de man gaat door de maag 17. De onnozele hals uithangen 18. De zee neemt, de zee geeft 19. Een leugen om bestwil Liegen om een goed doel te bereiken, waardoor die leugen dan min of meer verontschuldigd wordt. 20. Een vreemde eend in de bijt Zo noemt men wel eens iemand, die een vreemdeling is in een gezelschap of in een bepaalde kring mensen. 21. Eerlijk duurt het langst Het voordeel dat men denkt te behalen door te liegen houdt niet lang stand. 22. Eieren voor zijn geld kiezen 23. Geluk kun je samen vinden 24. Goed met kwaad vergelden 25. Haastige spoed is zelden goed 26. Het geluk is met de dommen 27. Het is je tijd nog niet 28. Het is Truydeman [Truieman] en zijn wijf 29. Hoogmoed komt voor de val 30. Hoogmoed komt voor den val Wie een hoge dunk heeft van zijn eigen kwaliteiten gaat ten onder. 31. horen, zien en zwijgen 32. Iemand aan het lijntje houden 33. Iets letterlijk uitleggen 37. Kleren maken de man Iemands kleding bepaalt het aanzien dat hij krijgt. 39. Liefde is breekbaar als porcelein 40. Liefde tot in de dood 41. Maart roert zijn staart 42. Meer geluk dan wijsheid 43. Men mag goed niet met kwaad vergelden 44. Met klinkende munt betalen 45. Met zijn hoofd in de wolken lopen 46. Niemand zo fijn iets spon of het kwam aan het licht der zon 47. Niemand zo fijn iets spon of het kwam aan het licht der zon 48. Om der wille van de smeer, likt de kat de kandeleer Mensen doen dikwijls heel gedienstig, vooral ten opzichte van mensen met geld of macht, om er zelf voordeel van te krijgen. (Het lijkt alsof de kat ijverig aan het poetsen is, maar hij doet het voor eigen voordeel). 50. Spreken is zilver, maar zwijgen is goud 51. Van een mug een olifant maken Een kleinigheid belachelijk overdrijven, ook: van een luis een schildpad maken, van een scheet een donderslag maken. 52. Wat gij niet wilt dat u geschiedt, doe dat ook een ander niet De Gulden Regel is de leefregel "Wat gij niet wilt dat u geschiedt, doe dat ook een ander niet". De Gulden Regel kan (soms in gewijzigde vorm) aangetroffen worden in praktisch iedere godsdienst en cultuur en is het uitgangspunt van veel humanistische stromingen en levensfilosofieën.
Jodendom
Torah: Tob. 4,15. Ook werd de uitspraak op een schitterende en treffende wijze gedaan door rabbi Hillel de Oudere (ca. 100 v.Chr.).
Christendom
Oude Testament (Deuterocanonieke boeken): Tobit 4,15.
In het Nieuwe Testament komt de uitspraak voor in het Evangelie naar Mattheus (7,12) en in het Evangelie naar Lucas (6,31).
Islam
In de Koran komt de uitspraak ook voor. Ook hier in het kader om een goede, vreedzame samenleving te realiseren.
Hindoeisme en Boeddhisme
Net als in andere religies komt hier ook de gulden regel voor. 53. Wie de schoen past, trekke hem aan Wordt gezegd van een kritische uitspraak. Dit wordt niet tot een specifieke persoon gezegd. Laat iedereen voor zichzelf nagaan of dit op hem van toepassing is. 54. Wie een kuil graaft voor een ander valt er zelf in 55. Wie goed doet, goed ontmoet Wie de ander hulpvaardig tegemoet treedt, zal ook zelf welwillend worden benaderd. 56. Wie het kleine niet eert is het grote niet weerd Je moet waardering hebben voor het geringe. 57. Wie het onderste uit de kan wil hebben, krijgt het deksel op zijn neus Als je tot het uiterste wil gaan om alles voor jezelf te krijgen, kun je onaangename ervaringen opdoen. Wie al te begeerig is, krijgt niets. Ook: wie het onderste uit de kan wil hebben, krijgt het lid op zijn neus. 58. Wie niet sterk is moet slim zijn
59. Wie niet werkt, zal niet eten 60. Wraak is duur gekocht met de prijs van de vrijheid. 61. Zijn lesje geleerd hebben 62. Zoals de waard is, vertrouwt hij zijn gasten 63. Zoet eten en zoet praten 
Pieter Breughel (1525-1569) heeft in 1559 een schilderij
gemaakt dat 'De Blauwe Huik' of ook wel 'De Spreekwoorden'
wordt genoemd. Het hangt in de Staatliche Museen, Gemäldegalerie
in Berlijn. Op het schilderij zijn 78 spreekwoorden en uitdrukkingen
uitgebeeld, waaronder 'door de mand vallen', 'hoog van de
toren blazen' en 'achter het net vissen'. Klik op de afbeelding
en je komt op de site van literatuurgeschiedenis.nl.
|
