Informatie over "De brand in de vingerhoedmolen"

Volksverhalen Almanak

Verhalen Feesten Vandaag de dag Nederlandse sagen

Verhalen ⇒ Zoeken ⇒ Landen ⇒ Utrecht

Informatie over: De brand in de vingerhoedmolen

SAMENVATTING:
Wanneer de buurvrouw van de vingerhoedmaker Willem van Rijssel nieuwsgierig is naar zijn rijkdom, sluipt ze op zondag 10 april 1698 stiekem zijn huis binnen. Ze wordt echter betrapt door de meid die thuis is gebleven. Ze wordt op de pijnbank gelegd en als ze weer thuiskomt is haar man zo boos op de vingerhoedmaker dat hij huis en molen in brand steekt.

Lees het verhaal ⇒

TOELICHTING:
De vingerhoedmolen van Vianen heeft waarschijnlijk aan de oude Hagewetering gestaan (waarvan een restant aan de Prinses Julianastraat ligt). De Hagewetering was een water tussen de polders Groote en Kleine Hagen, oostelijk van het huidige Vianen. Het water van de wetering werd gebruikt om de vingerhoedmolen in werking te houden. Bij onvoldoende waterafvoer hielden paarden de molen in beweging. Dankzij water- en paardenkracht was het mogelijk om op industriële wijze vingerhoeden te maken.

Jacob Claesz Schot was begin 17e eeuw in Vianen de eerste vingerhoedmaker. Tegen het eind van de 17e eeuw maakten vingerhoedproducenten uit Vianen, De Bilt en Utrecht afspraken over prijzen, productiehoeveelheden en het weren van concurrentie en beschermden op die wijze hun nering en markt. Rond 1700 mochten er volgens afspraak alleen al in Vianen 1,8 miljoen vingerhoeden per jaar vervaardigd worden. In de loop van de 18e eeuw trad het verval in. In het derde kwart van die eeuw werden vingerhoedmolen en woning gesloopt. Er werd een buitenhuis gebouwd met de naam "Buitenlust".

Uit diverse bronnen blijkt dat in 1667 de vingerhoedfabrikanten Willem van Rijssel (Amsterdam), Aelbert van Rijssel (Vianen), Cornelius de Wetering (De Weerd) en Hendrik Schot/Berent van Beckum (De Bilt) een kartel vormden.

TYPERING:	Een sage uit Vianen over een 17e eeuwse vingerhoedmaker
SOORT:	Sage, Streekverhaal
HERKOMST:	Utrecht
LEEFTIJD:	Voor kinderen vanaf 11 jaar en ouder
VERTELTIJD:	ca. 5 min.
TREFWOORDEN:	vianen, vingerhoed, molen, brand, jaloezie, vingerhoedmolen, willem van rijssel, industrie, handel, diefstal, pijnbank, schout, beschuldigen, dienstmeid, beschuldiging, wetering
BRON:	http://www.vingerhoedjes.net/serie/verhalen.htm

MOGELIJK VERWANT OP GROND VAN TREFWOORD:
beschuldigen	⇒ De wijze sjah ⇒ Een oplettend man
beschuldiging
brand	⇒ Het aardmannetje van de Röhrerbühel ⇒ Klaar en Helderfeest ⇒ De groene jager ⇒ De grote oehoe van Hardenberg ⇒ Oarend Cent ⇒ De kabouter bij de kruidenier ⇒ De Woeste Hoeve ⇒ De bruid van Ammersoyen ⇒ Het duivelsvuur van Schiermonnikoog ⇒ Hoe de Gruwel aan zijn paard kwam ⇒ De bruiloft van de spin Anansi ⇒ De geit Boernia
diefstal	⇒ De djinn van de zee ⇒ Een heks in Queen's County ⇒ De slangengeest en de toverspiegel ⇒ De geschiedenis van Aboe Kier en Aboe Sier ⇒ Twaalf slimme rovers ⇒ De zwendelende tabakshandelaar ⇒ De rover die toveren kon ⇒ Van drie slimme dieven ⇒ De dwaze boer en de drie schurken ⇒ De heksenboom van Bladel ⇒ Tien dinar ⇒ Een oplettend man ⇒ De Magische Klok ⇒ De hoogmoed gestraft ⇒ De maan ⇒ Kompa Nanzi en de teerpop ⇒ De Feniksberg ⇒ Nicolaas en de dieven ⇒ Tijl Uilenspiegel steelt een kalf ⇒ Tafeltje dek je, ezeltje strek je en knuppel uit de zak ⇒ De roetzwarte broer van de duivel ⇒ Broer konijn leert de beer een liedje ⇒ Kantjil en de schildpad
dienstmeid
handel	⇒ De koopman die medelijden had ⇒ Slapend Hindeloopen ⇒ De koopman, zijn vrouw, de sultan en de kat
industrie
jaloezie	⇒ Het slavinnetje ⇒ Kaatje Kraaknoot ⇒ Sneeuwwitje ⇒ Goudboompje en Zilverboompje ⇒ Het verhaal van de verliefde prins ⇒ De twee broers ⇒ De mensenetende tovenares ⇒ De twaalf werken van Herakles ⇒ Twee prinsen ⇒ Het betoverde hert ⇒ De kikvorsprinses ⇒ Ederland de kippenhoedster ⇒ Assepasser die de zilveren eenden van de trol stal ⇒ Het mirte-takje ⇒ Uit liefde voor de feeënkoning ⇒ Waarom de hyacint maar zo kort bloeit ⇒ De geur van voedsel ⇒ Het verdwenen meisje en de gouden bal ⇒ Prinses Hase ⇒ De zogenaamde waarzegger ⇒ Het spook van de Zeedijk ⇒ De groene jager ⇒ Het Lichtkasteel ⇒ Ombaq en Oemboel ⇒ Het vogeltje dat gouden eieren legde ⇒ Het kattenparadijs ⇒ De heilige kersenboom ⇒ De drie sinaasappels ⇒ De jaloerse Turk en zijn vrouw uit Caïro ⇒ De laars met juwelen ⇒ De vos en de raaf ⇒ De drie mannetjes in het bos ⇒ Hoe Sundari haar moed bewees ⇒ Het sprookje van de neushoornvogel ⇒ De strijd rond de turfvaart ⇒ De gans ⇒ De Woeste Hoeve ⇒ Corvetto ⇒ De kristallen gang ⇒ De schone vrouw met de afgehouwen handen ⇒ De toverratel ⇒ De liefde van een moeder ⇒ Het sprookje van tsaar Saltan ⇒ Maimoenjak ⇒ Het kasteel dat in de lucht zweefde ⇒ Hoe de knappe Wang Tsj'eng een monster werd ⇒ De ontaarde stiefmoeder ⇒ Theseus en Hippolytus
molen	⇒ De jonge reus ⇒ Don Quichot en de windmolens ⇒ Het meisje zonder handen ⇒ De heks van de Rietmolen ⇒ Houd vast! ⇒ Liegen om een weddenschap
pijnbank
schout	⇒ De Strooppot
vianen	⇒ Kasteel Batestein en de Grote Geus
vingerhoed
vingerhoedmolen
wetering
willem van rijssel

De Nationale Sprookjesbon. Elke week GRATIS een verhaal ⇒

Leeftijd:

Verteltijd:

ca. 5 min.

Herkomst:

Lees het verhaal ⇒

Mail dit verhaal ⇒

Reageer ⇒

Afdrukken ⇒

De Volksverhalen Almanak is met uiterste zorg gemaakt. De redactie is echter niet aansprakelijk voor eventuele fouten in de teksten. Als u onvolkomenheden aantreft in de inhoud of het gebruik van de website, dan kunt u dat melden bij de redactie. Ook kunt u ons altijd voorzien van aanvullingen en opmerkingen.