Volksverhalen Almanak


Leeftijd:
Verteltijd: ca. 21 min.
Herkomst:

Het zingende springende leeuwerikje

Er was eens een man die een grote reis ging maken, en bij het afscheid vroeg hij aan alle drie zijn dochters, wat hij voor hen meebrengen moest. De oudste wilde parels, de tweede diamanten, maar de derde zei: "Vaderlief, ik wou zo graag een zingend, springend leeuwerikje." De vader zei: "Als ik het krijgen kan, breng ik het mee," en hij kuste hen alle drie en vertrok.
Nu naderde de tijd dat hij weer naar huis terug ging, hij had al parels en diamanten gekocht voor de beide oudsten, maar het zingende, springende leeuwerikje voor de jongste had hij overal vergeefs gezocht, en dat speet hem, want zij was hem het liefst. De weg leidde door een bos, en middenin het bos was een prachtig slot, en vlakbij het slot stond een boom, en in de top van die boom zag hij een leeuwerikje dat zong en sprong. "Dat komt net op tijd," zei hij tevreden en hij riep zijn knecht, om de boom in te gaan en het beestje te vangen. Maar toen hij op de boom toeging, sprong onderaan een leeuw te voorschijn, schudde zijn manen en brulde, dat het blad van de boom ervan sidderde. "Wie mijn zingend en springend leeuwerikje stelen wil," riep hij, "die eet ik op!" Nu zei de man: "Maar ik wist niet dat het uw vogel was; ik zal mijn onrecht graag goedmaken en mij loskopen met baar goud, maar laat me graag leven." De leeuw zei: "Er is niets wat u redden kan, behalve wanneer u me dat belooft, wat u thuiskomend het eerst tegemoet komt; wilt u dat doen, dan schenk ik u 't leven en de vogel is bovendien voor uw dochter." Maar dat weigerde de reiziger en hij zei: "Het zou immers mijn jongste dochter kunnen zijn, die houdt ook 't meest van mij en loopt mij altijd tegemoet wanneer ik thuiskom." Maar de knecht werd bang en zei: "Moet het nu juist uw dochter zijn die u 't eerst ziet, 't kan immers de hond of de kat zijn." Zo liet de reiziger zich overhalen, en hij nam het zingende, springende leeuwerikje mee en beloofde dat de leeuw krijgen zou wat hem 't eerst tegemoet kwam, als hij thuis was.

Toen hij thuis kwam en binnentrad, was het eerste wat hem tegemoet kwam, niemand anders dan de jongste, liefste dochter: ze kwam aangelopen, kuste en liefkoosde hem, en toen ze zag dat hij een zingend, springend leeuwerikje had meegebracht, was ze buiten zichzelf van vreugde. Maar de vader kon niet blij zijn, maar hij begon te schreien en zie: "Kindlief, ik heb dat kleine vogeltje duur moeten betalen, ik heb daarvoor jou, mijn kind, moeten beloven aan een wilde leeuw, en als hij je in bezit heeft, zal hij je verscheuren en opeten" en hij vertelde haar, hoe dat alles gekomen was; en hij smeekte haar, niet te gaan, wat er ook gebeuren mocht. Maar zij troostte hem en zei: "Liefste vader, wat men belooft, moet men ook doen: ik zal er heengaan en die leeuw zal ik wel zachter stemmen, zodat ik weer bij u terug kan komen."
De volgende morgen vroeg ze de weg, nam afscheid en ging rustig het bos in. De leeuw was evenwel een betoverde prins, overdag was hij een leeuw, en zijn hele gevolg werd leeuw met hem, maar 's nachts hadden ze hun gewone gestalte. Toen zij aankwam, werd zij vriendelijk ontvangen en in het slot geleid. Maar toen de nacht kwam, was hij een edelman, en de bruiloft werd met grote pracht gevierd. Ze leefden heel gelukkig met elkaar, en ze waren 's nachts op en overdag sliepen ze.

Eens op een dag kwam hij bij haar en zei: "Morgen is er groot feest bij je vader, want je oudste zuster trouwt, en als je zin hebt erheen te gaan, dan zullen mijn leeuwen je er brengen. Ze zei ja, ze wilde haar vader graag terugzien, en ze ging erheen met een wacht van leeuwen. Grote vreugde, toen zij kwam, want ze hadden allemaal gedacht, dat ze door de leeuw zou zijn opgegeten en dat ze al lang niet meer tot de levenden behoorde. Maar ze vertelde wat een mooie man zij had, en hoe goed ze het had; en ze bleef gedurende de hele bruiloft bij hen, maar dan ging ze weer naar het bos terug.
Toen de tweede dochter trouwde en ze weer op de bruiloft was uitgenodigd, zei ze tegen de leeuw: "Ditmaal wil ik niet alleen gaan, je moet mee." Maar de leeuw zei, dat het voor hem te gevaarlijk was, want wanneer hem daar de straal van een brandende kaars aanraakte, dan veranderde hij in een duif en zou zeven jaren lang met duiven moeten rondvliegen. "Ach," zei ze, "laat me toch niet alleen gaan: ik zal wel op je passen en zorgen dat je niet met licht in aanraking komt." Dus gingen ze allemaal samen en ze namen ook hun kindje mee. En ze liet een zaal bouwen, zo sterk en dicht, dat er geen straal in kon dringen, en daar moest hij in blijven zitten, als de bruiloftsfakkels werden ontstoken. Maar de deur was gemaakt van nieuw hout, en dat trok en er kwam een kiertje in, dat niemand gezien had. De bruiloft werd met grote pracht gevierd, maar toen de stoet uit de kerk terugkwam, en met alle fakkels en flambouwen langs de zaal kwam, toen viel er een straaltje, niet breder dan een haar, op de prins, en op het ogenblik dat de straal hem had aangeraakt, veranderde hij van gedaante, en toen ze terugkwam en naar binnen ging en hem zocht, vond ze hem niet, alleen zat er een witte duif. De duif zei tegen haar: "Zeven jaar moet ik rondvliegen in de wereld, maar elke zevende pas zal ik een druppel bloed laten vallen en een witte veer, die zullen je de weg wijzen, en als je dat spoor volgt, kun je mij verlossen."

En toen vloog de duif de deur uit, en zij liep hem na, en bij elke zevende pas viel er een druppeltje bloed en een wit veertje, en wees haar de weg. Zo ging ze altijd de wereld door, en ze keek niet om en rustte niet, en na een poos waren de zeven jaren haast voorbij: ze verheugde zich toen en dacht, dat ze nu weldra verlost waren, maar het was er nog ver vanaf.
Eens op een keer, onder het lopen, viel er geen veertje meer en ook geen enkel druppeltje bloed, en toen ze haar ogen opsloeg, was de duif verdwenen. En omdat ze dacht: "mensen kunnen toch niet helpen" steeg ze ineens op naar de zon, en zei: "U schijnt in alle kieren en op alle daken, hebt u geen witte duif gezien?" - "Nee," zei de zon, "die heb ik niet gezien; maar ik geef je hierbij een kistje, maak dat open in grote nood." Ze dankte de zon en trok verder, tot het avond werd en de maan scheen, en toen vroeg ze aan de maan: "U schijnt immers de hele nacht en over alle velden en bossen: hebt u geen witte duif zien vliegen." - "Nee," zei de maan, "die heb ik niet gezien, maar ik geef je hierbij een ei, breek dat in geval van nood." Toen bedankte ze de maan en ging verder tot de nachtwind kwam en haar blies, en toen zei ze tegen hem: "U waait immers over alle bomen, en onder alle bladeren, hebt u geen witte duif zien vliegen?" - "Nee," zei de nachtwind, "ik heb er geen gezien, maar ik zal het aan de drie andere winden vragen, misschien hebben die wat gezien." De oostenwind kwam en de westenwind, en die hadden niets gezien, maar de zuidenwind zei: "De witte duif heb ik gezien, hij vloog naar de Rode Zee, daar is hij weer leeuw geworden, want de zeven jaren zijn voorbij, en de leeuw is daar aan het vechten met een draak, maar de draak is een betoverde prinses." Nu zei de nachtwind tegen haar: "Ik zal je raad geven. Ga naar de Rode Zee. Daar staan takken aan de rechteroever, tel die en snij de elfde af en sla daar de draak mee, dan kan de leeuw haar overweldigen, en dan krijgen ze allebei hun menselijke gedaante terug. Daarna moet je omkijken; dan zie je de vogel Grijp, die aan de Rode Zee woont; spring, met je liefste, op zijn rug: de vogel zal jullie beiden over de zee naar huis brengen. En hier heb je een noot. Als je boven het midden van de zee bent, moet je de noot laten vallen; hij zal dadelijk uitbotten en dan komt er een grote notenboom uit het water groeien, en daar kan de vogel Grijp op rusten, want als hij niet rusten kan, dan is hij niet sterk genoeg, om jullie beiden er overheen te brengen, en als je vergeet, de noot naar beneden te gooien, dan laat hij jullie in zee vallen."

Toen ging ze weg, en ze vond alles zoals de nachtwind het gezegd had. Ze telde de takken aan zee en sneed de elfde af; daarmee sloeg ze de draak, en de leeuw kon haar overmeesteren; en opeens hadden ze allebei hun menselijke gedaante terug. Maar toen de prinses, die eerst een draak geweest was, van haar betovering was verlost, was zij het die de prins in de arm nam, zich op de vogel Grijp zetten en hem wegvoerde. Daar stond de arme zwerfster, ze was weer alleen en verlaten en ze ging ergens zitten om te schreien. Maar tenslotte sprak ze zichzelf moed in: "Ik zal zo ver gaan, als de wind waait, en zo lang als de haan kraait, tot ik hem terugvind."

En ze ging weer verder, lange, lange, wegen, tot ze eindelijk weer bij het slot kwam waar de twee samen hadden geleefd; en daar hoorde zij dat er weldra een groot feest zou zijn, want ze wilden samen trouwen. Maar zij sprak: "God zal mij helpen," en ze opende het kistje, dat de zon haar gegeven had, en daar lag een gewaad in, glanzend als de zon zelf. Ze nam het eruit en trok het aan, en ging het slot binnen, en iedereen en ook de bruid keek haar met bewondering na, en dit gewaad vond de bruid zo mooi, dat ze dacht dat het wel voor haar als bruidskleed kon passen, en ze vroeg of het ook te koop was? "Niet voor geld of goed," was het antwoord: "maar voor vlees en bloed." De bruid vroeg toen wat ze daarmee bedoelde. En toen zei ze: "Laat me één nacht in de kamer slapen waar uw bruidegom slaapt." Dat wilde de bruid niet, en toch wilde ze dat gewaad graag hebben, en tenslotte stemde ze erin toe, maar de kamerdienaar moest de prins vooraf een slaapdrank toedienen.
Toen het dus nacht was en de prins al sliep, werd ze naar de kamer gebracht. Ze ging zich op de rand van het bed zitten en zei: "Zeven jaren heb ik je gevolgd, ik ben geweest bij de zon, bij de maan en bij de vier winden; ik heb naar je gevraagd en ik heb je geholpen in het gevecht met de draak; wilde je me dan helemaal vergeten?" Maar de prins sliep zo vast, dat hij alleen maar dacht, dat de wind buiten ruiste in de dennenbomen.
Toen de ochtend weer aanbrak, werd zij weggeleid en ze moest het gouden gewaad afgeven. En omdat het niets geholpen had, werd ze bedroefd, en ging ze naar buiten, naar een weide, en daar ging ze zitten schreien. En toen ze zo zat, dacht ze aan het ei, dat de maan haar gegeven had: ze brak het, en daar kwam een kloek uit met twaalf kuikentjes, allemaal van goud, ze liepen rond en piepten en dan kropen ze weer onder de vleugels bij de kloek, zo, dat er niets mooiers op de wereld te zien was. Ze stond, dreef ze op de weide voor zich uit, net zolang tot de bruid uit 't venster keek; en die vond die kleine kuikentjes zo aardig, dat ze meteen naar beneden liep en vroeg of die niet te koop waren? "Niet voor geld of goed, maar voor vlees en bloed; laat mij nog eens een nacht slapen in de kamer waar uw bruidegom slaapt." De bruid zei: "ja" en wilde haar bedotten als de vorige maal.
Maar toen de prins naar bed ging, vroeg hij aan de kamerdienaar, wat dat gemurmel en geruis de vorige nacht toch geweest was. En toen vertelde de kamerdienaar alles: dat hij hem een slaapdrank had moeten geven, omdat er een arm meisje heimelijk in zijn kamer had geslapen; en dat hij er hem vanavond weer één moest geven. De prins zei: "Gooi die drank naast het bed." 's Nachts werd zij weer binnengeleid, en toen ze begon te vertellen hoe treurig het met haar gegaan was, herkende hij haar stem dadelijk als die van zijn eigen lieve vrouw, en hij sprong op en riep: "Nu ben ik pas verlost. Het is als een droom geweest, want die vreemde prinses had mij betoverd, zodat ik je wel moest vergeten, maar God heeft die verdwazing op het goede moment van mij afgenomen." Toen gingen ze allebei 's nachts heimelijk het slot uit, want ze waren bang voor de vader van de prinses, want dat was een tovenaar, en ze zetten zich op de vogel Grijp – die droeg hen over de Rode Zee, en toen ze midden boven de zee waren, liet zij de noot vallen. Meteen groeide er een grote notenboom, daar rustte de vogel op, en dan bracht hij hen naar huis, en daar vonden zij hun kind, dat groot en flink was geworden, en ze leefden daarna gelukkig tot het eind van hun leven!


*   *   *

Het zingende springende leeuwerikje Samenvatting
Een man gaat op reis en wil iets voor zijn dochters meenemen. De oudste twee vragen parels en diamanten, maar de derde wil een zingend springend leeuwerikje. Hij ziet de vogel, maar moet aan een leeuw geven dat wat hij als eerste tegenkomt als hij thuis komt. Zijn jongste dochter komt hem als eerste tegemoet. Lees het verhaal

Toelichting
Uit Hessen. In de "Feen-Märchen" die in 1801 in Brunswijk uitgekomen waren, staat een gelijksoortig verhaal onder de titel "Das singende und klingende Bäumchen" dat naar Wesselski "Deutsche Märchen vor Grimm" blz. 248-351 aanneemt, grotendeels op het Franse sprookje van "La belle et la Bête" van mevrouw Leprince de Beaumont (1757) teruggaat.

De inhoud van het door Grimm vertelde sprookje is zeer samengesteld en haast overladen met beelden, maar is in hoofdzaak een bewerking van het type "De dierenbruidegom." De wens van de jongste is vaak iets dat een lente-motief in zich draagt. Zie Assepoester. De bloeddruppel wekt herinnering, zie De trouwe Johannes en De ganzenhoedster. De veer wijst de weg, hij geeft de gedachten vleugels. De farao in Egypte droeg (als Osiris) een gevederde kroon. Vogel Grijp is een fabeldier met een adelaarskop, adelaarsvleugels en het lichaam van een leeuw, de koning van de dieren in de lucht en op de aarde; zie Vogel Grijp. De rode zee is hier als sprookjesbeeld iets anders dan de Rode Zee bij Arabië, alleen Vogel Grijp kan erover vliegen; achter de rode zee heerst de tovernaar die ontvlucht moet worden. Vergelijk De zes dienaren. De ware bruid draagt de mooie gewaden niet om ermee te pronken, maar om er de ware bruidegom mee te verwerven. De valse bruid wil die gewaden, zelfs als ze daarvoor de bruidegom prijs moet geven. De overijlde belofte, zie Het meisje zonder handen. Het licht dat niet op de bruidegom mag schijnen is een wonderlijk motief. Men vindt het ook in Amor en Psyche van Apuleius. Zie ook De drie zwarte prinsessen.

De onderstaande oertekst uit het Olenbergse handschrift is een excerpt uit het sprookje "Die Schöne und der Drache" uit de verzameling "Die junge Amerikanerinn, oder Verkürzung müssiger Stunden auf dem Meere. Aus verschiedenen Sprachen übersetzt" (Ulm, 1765). Dit is een vertaling van "Contes Marins ou la jeune Américaine" dat in 1740 was uitgegeven door Madame de Villeneuve.
De draak

Een koopman, terug van de reis, hoort dat één van zijn verloren gewaande schepen in de haven binnengelopen is en hij besluit er onmiddellijk heen te reizen. Zijn twee oudste dochters beelden zich al in dat ze weer rijk worden en geven hem een massa opdrachten mee: kant, linnen en kleren voor ze kopen. De jongste dochter vraagt helemaal niets, haar vader spoort haar aan ook haar wens vrij te uiten. "Ik wens dat U gezond weer thuiskomt," zegt ze, maar de andere zusters spotten met haar en zeggen, dat ze altijd wil opvallen. "Wel," zegt ze, "dan vraag ik U, voor mij een roos mee te brengen."

De koopman raakt in de stad in langdurige processen verwikkeld en besluit ten slotte terug te keren, om niet het weinige dat overblijft er totaal bij in te schieten. Enkele mijlen van zijn huis vandaan komt hij 's avonds bij onguur weer aan een prachtig slot. Er is daar geen levende ziel, maar wel een prachtig gedekte tafel. Daaraan stilt hij zijn honger en hij gaat erop liggen om te slapen. De volgende morgen wil hij verder reizen en omdat hij net door een prachtige rozengang gaat, schiet hem de wens van zijn jongste dochter te binnen en hij plukt een roos.

Op hetzelfde ogenblik verschijnt een verschrikkelijke draak en die vraagt, wie hem toestaat, zijn rozen te plukken. De koopman wil zich verontschuldigen en vertelt van de wens van zijn dochter. "Nu goed, het enige wat je van de dood kan redden," zegt de draak, "is, dat je mij één van je dochters geeft. Maar zij moet binnen de maand hier zijn en zij moet vrijwillig komen." Bedroefd komt hij thuis. "Daar heb je, wat je mij gevraagd hebt. Je zal het duur genoeg moeten betalen."

De schone schikt zich in haar ongelukkig lot en gaat binnen de afgesproken termijn naar het huis van de draak. Hij gedraagt zich plomp en dom, maar goedmoedig. 's Nachts verschijnt in haar dromen een mooie jongeling. Overdag heeft zij alle mogelijke vermaak in haar eenzaamheid.

Vraag van de draak, of ze bij hem wil slapen? eerst weigeren, daarna gewoon worden aan hem, dankbaarheid, geleidelijk liefde. Bezoek bij de ouders. Ring naar binnen draaien bij het slapengaan brengt haar weg en weer terug. Bezorgdheid om de draak. Ten slotte verklaart zij hem op een nacht haar liefde. 's Morgens is hij in de mooie onbekende veranderd. Het verhaal van de draak. Zij is niet de dochter van de koopman. Een fee had haar met het stervende kind van de koopman verwisseld. ('s Nachts. Drie wiegen in een boerenkamer, waar een lamp brandt. De boeren slapen, de middelste wieg is prachtig. Daarin ligt het zieke koopmansdochtertje. De fee wil het leven inblazen, maar het sterft onder haar hand. Dan neemt zij de gunstige gelegenheid te baat om haar gunsteling in de plaats te leggen).

Trefwoorden


Verhaalsoort

Oorspronkelijke titel

Engelse titel

Bron
"De sprookjes van Grimm; volledige uitgave" vertaald door M.M. de Vries-Vogel. Unieboek BV - Van Holkema & Warendorf, Weesp, 1984.

Herkomst: Duitsland
Verteltijd: ca. 21 min.
Leeftijd: vanaf 8 jaar

Lees ook