Wereld Feesten Almanak


Dag van de republiek
Datum:
jaarlijks op 29 oktober


Dag van de republiek

Datum: zaterdag 29 oktober 2016
Land / gebied: Turkije
Soort: Constitutioneel
Turkije Proclamatie van de republiek Turkije.

Mustafa Kemal Atatürk stichtte in 1923 een republiek naar westers model onder de naam Republiek Turkije, nadat het Ottomaanse Rijk na een langdurige periode van verval was ingestort. In het met de westerse mogendheden gesloten Verdrag van Lausanne werden de onafhankelijkheid, integriteit en soevereiniteit van de Republiek Turkije erkend. De jonge Turkse republiek werd op westerse leest geschoeid, waarbij naar Frans, Italiaans en Zwitsers voorbeeld opgestelde wetgeving de islamitische verving. Als religieus beschouwde kleding werd verboden en vervangen door westerse kledij. Traditionele muziek moest plaats maken voor Europese klassieke muziek en toepassing van westerse technologie werd aangemoedigd, evenals emancipatie van de vrouw.

Turkije bleef een éénpartij-staateenpartijstaat tot 1945. In 1950 won de Democratische Partij onder Adnan Menderes de eerste vrije verkiezingen. Na de militaire staatsgreep van mei 1960 werden premier Menderes en nog enkele ministers uit zijn kabinet ter dood gebracht. De democratie werd snel hersteld, maar er volgde een periode van economische problemen, instabiliteit en toenemend politiek geweld.

In deze periode bleef het leger op de achtergrond als hoeder van de moderne, seculiere staat. In 1980 bereikte de politieke instabiliteit een nieuw hoogtepunt. In september van dat jaar besloot het leger wederom tot ingrijpen, waardoor een militaire junta tot 1983 regeerde en Turkije in een internationaal isolement geraakte. In 1983 werd de democratie hersteld met een nieuwe grondwet en president Turgut Özal slaagde erin een economische inhaalslag voor Turkije te bewerkstelligen. Bij zijn dood in 1993 schoof de toenmalige premier Demirel door naar de functie van president. Door behoedzaam te manoeuvreren tussen enerzijds de politieke partijen en anderzijds het kemalistische establishment (m.n. militairen, de ministeries van buitenlandse en binnenlandse zaken, de rechterlijke macht) wist hij de vrede te bewaren en Turkije zodoende te behoeden voor een nieuwe staatsgreep. In combinatie met toenemende corruptie ging dit alles evenwel ten koste van de democratische en economische ontwikkelingen.

Nadat de gematigd fundamentalistische Refah-partij (vervolgens ‘Fazilet’ genaamd) in 1995 de parlementsverkiezingen had gewonnen op een anti-corruptie programma, kwam deze partij in 1996 aan de macht met als premier Necmettin Erbakan. De kemalisten waren wederom instrumenteel (ditmaal achter de schermen) bij de val van deze regering (1997). Na de parlementsverkiezingen van april 1999 kwam een brede coalitie tot stand o.l.v. premier Ecevit; dit was de 11e regering in tien jaar tijd.

In mei 2000 eindigde de termijn van president Demirel. Zijn opvolger is Ahmet Necdet Sezer, de voormalige voorzitter van het Constitutionele Hof. Hij is de eerste Turkse president zonder loopbaan binnen de politiek of krijgsmacht.

De laatste parlementsverkiezingen vonden plaats op 3 november 2002 en werden gewonnen door de AKP (Partij van Gerechtigheid en Ontwikkeling) met 34% van de stemmen; sindsdien vormt de AKP de regeringspartij. De enige andere partij die de kiesdrempel haalde was CHP (Republikeinse Volkspartij), die nu de oppositie voert in het parlement. Op 14 maart 2003 werd Recep Tayyip Erdoğan als premier geïnstalleerd.

Verder lezen

Zie ook

Meer informatie (externe link)


Een feestdag in Turkije.