Doelgroep:
leerlingen van het primair basisonderwijs groep 7 – 8

Samenvatting:
Op de Zuiderzee hoort op een dag een visser een stem: 'Hier is de plaats, waar is de man?' De visser kijkt om zich heen maar kan niemand ontdekken. Geschrokken keert hij naar huis en vertelt er de dominee over. Die toont zich wel heel erg geïnteresseerd…

Thema:
IJdelheid en hoogmoed (Hybris)

Werkvormen:
Drama, groepsgesprek.

Lesopzet:
a. Vertel het verhaal of vertoon het. De visser gaat met de vreemde ervaring van een stem uit de zee naar de dominee. Hij gaat er blijkbaar direct van uit dat de stem niet voor hem bedoeld is. De dominee daar en tegen gelooft dat het God is die hem roept. Hij denkt dat het om hem gaat en dat streelt zijn ego. Hierdoor voelt hij zich enorm belangrijk. Waarom geloven deze beide mannen precies het tegenovergestelde? – verschil in klasse, de visser versus de intellectueel. Waarom meent de dominee dat hij geroepen word en niet iemand anders? – als intellectueel voelt hij zich waarschijnlijk belangrijker dan anderen. Hoe noem je iemand die zich belangrijker voelt, of beter, of knapper dan anderen? – arrogant, ijdel, hoogmoedig.

b. Hoe gedraagt iemand die ijdel is zich? – voorbeelden van gedrag: dat wat je kunt zien aan die persoon. Kun je het uitbeelden? – leerlingen kort door de ruimte laten lopen met hoogmoedige, arrogante uitstraling.

c. Hoogmoed en ijdelheid hebben een lange geschiedenis. In de Griekse mythologie speelde het een rol in verhalen. Een goed voorbeeld is Icarus (Latijn) of Ikaros (Grieks). Icarus was de zoon van Daedalus. Vader en zoon werden door koning Minos op Kreta gevangen gehouden. Daedelus verzon op een dag een list om te ontsnappen. Hij maakte vleugels van een houten raamwerk, veren en was. Icarus bindt de vleugels om, hij staat te popelen weg te vliegen. Zijn vader waarschuwt hem niet te dicht bij de zon te vliegen omdat de was op de vleugels zal smelten. En ook om niet te laag te vliegen, zodat de vleugels te zwaar zullen worden van zeewaterdamp. Icarus stijgt op en het vliegen geeft hem een onoverwinnelijk gevoel. Hem kan niets gebeuren. In die hoogmoed vliegt hij te hoog. De zon laat het was smelten en Icarus stort in zee.

d. In het Oudgrieks wordt deze 'hybris' genoemd. Het staat voor: overdreven trots, hoogmoed, overmoed, grootheidswaanzin, brutaliteit, onbeschaamdheid tegenover de goden. Er is in het Nederlands niet een betekenis die de lading dekt. In de moderne tijd kan het nog het beste omschreven worden met de gezegde 'hoogmoed komt voor de val'. Kun je voorbeelden geven uit je eigen leven? Net als de dominee kun je het gevoel hebben: ik word belangrijk, ik verwacht een belangrijke rol te krijgen in iets groots. Denk bijvoorbeeld aan een televisieprogramma als 'Idols'. Ook in games ben je vaak de hoofdpersoon in iets groots.

e. Er is een verschil tussen iets erg goed kunnen en dit graag willen doen op je eigen niveau en doen alsof je iets heel goed kunt en geloven dat je daarin net zo goed zult zijn als een beroemd voorbeeld (een zangeres, een voetballer etc.). Om het verschil tussen die twee te laten zien, doen de leerlingen een drama oefening:

f. De leerlingen lopen door elkaar in de ruimte. Op een signaal van de leerkracht staan ze stil voor de persoon het dichtst bij hen. Zij stellen zich aan elkaar voor als zichzelf met een niet bestaande hobby waarin ze vreselijk goed zijn. Vervolgens nemen ze elkaars naam en verzonnen hobby over en lopen weer door elkaar heen; herhaling, ze stellen zich nu dus met de aangenomen naam en hobby aan elkaar voor. De leerlingen doen dit vol overtuiging van 'eigen' kunnen. Ter afsluiting lopen de leerlingen wederom door de ruimte, stoppen op signaal en gaan voor de dichtst bijzijnde medeleerling staan. Nu stellen zij zich voor als zichzelf en vertellen realistisch over hun bestaande hobby.

g. Nabespreken: heb je het verschil kunnen ervaren tussen echt en nep? Tussen 'van binnen uit' en 'buitenkant'? Het verschil tussen arrogantie en puurheid? Waar bleek dit uit?
Doelstelling: Kennismaken met het begrip 'hybris', de Griekse mythologie. Het onderzoeken van zelfoverschatting en eigen kunnen.

Begrippen-/woordenlijst: Zuiderzee, zo heette het IJsselmeer voor de komst van afsluitdijk (1937).