Driekoningen, Epifanie of Openbaring van de Heer is een christelijke feestdag die elk jaar op 6 januari wordt gevierd.

Op deze dag vieren de christenen het bezoek van drie wijzen aan het kind Jezus in Betlehem. Een wonderlijke ster heeft hen tot hem geleid.

Driekoningen / Epifanie

De oosters-orthodoxe christenen vieren op deze dag de doop van Jezus in de Jordaan.  Toen maakte een stem vanuit de hemel openbaar, dat Jezus de Heer, de Messias is.  Toen begon Jezus zijn openbare optreden.

De katholieke christenen vieren de doop van Jezus een week later.  Het derde 'moment' waarop openbaar wordt dat Jezus de Heer is, is de bruiloft in Kana: hier geschiedt dit echter niet door de Vader middels een ster of een stem, maar door Jezus zelf middels het wijnwonder. 

Driekoningen is een typische benaming van het volk.  Het wijkt af van hetgeen er in het Evangelie volgens Matheus staat: hierin is geen sprake van koningen maar van wijzen, en bovendien wordt er geen aantal genoemd.  In de negende eeuw kregen de drie 'koningen' ook een naam: Gaspar, Melchior en Balthazar.  Zij werden als vertegenwoordigers van de drie mensenrassen en van de drie toen bekende werelddelen aangezien.  Dit is in overeenstemming met het evangelie, immers niet alleen het oude Godsvolk, de joden, maar alle volken, dus ook de heidenvolken, zijn geroepen tot de heerlijkheid van het beloofde Godsrijk. 

Rond het feest van Driekoningen bestaan er van oudsher vele volkse gebruiken.  Een aardig gebruik is dat de kinderen op of rond Driekoningen, verkleed als Gaspar, Melchior en Balthazar, van huis tot huis driekoningenliederen gaan zingen en hiervoor van de toehoorders wat zakgeld of snoep krijgen.

Een gebruik in nog veel gezinnen is, dat men een boon stopt in het deeg van koek of oliebollen: wie de boon vindt in zijn koek of oliebol mag die dag koning zijn en het menu samenstellen. 

Een ander gebruik is het houden van volkse spelen en optochten.  In sommige streken in Vlaanderen is het Driekoningenfeest uitgegroeid tot een carnavalesk, uitbundig volksfeest. 

Met dit feest wordt ook de kersttijd besloten.

(Weer)spreuken uit Nederland
'Met Driekoningen lengt de dag zoveel een geitje springen mag.'
Zet met Driekoningen ramen en deuren open, want wind met Driekoningen brengt zegen.
Wie water drinkt dat op 6 januari rond middernacht uit een bron is geschept wordt de komende 7 jaar niet ziek.
'Als het op Dertiendag (13e dag na kerst = Driekoningen) vriest, vriest het zes/dertien weken lang.'
'Als Driekoningen is in het land, komt de vorst in 't vaderland.'
'Met Driekoningen lengen de dagen zich een hanetree.'
'Op Driekoningen zijn de dagen gelengd, gelijk een ruiter op z'n peerd sprengt.'

In Duitsland heet dit feest 'Erscheiningsfest' en is het in sommige deelstaten een officiële feestdag.

Weerspreuken

"Als 't Drie Koningen is in het land,
stapt de vorst in het Vaderland."

"Zoals de wind op Drie Koningen staat, staat hij bijna het hele jaar."

"Met Drie Koningen lengt de dag,
zoveel een geitje springen mag."

"De Drie Koningen doen de dagen lengen en de nachten strengen."

"Met Drie Koningen lengen de dagen een haneschreeuw."

"Op Drie Koningen zijn de dagen gelengd,
gelijk een ruiter op z'n peerd sprengt."

Wereldwijd: gebruiken en tradities

In Uruguay wordt Driekoningen ook wel 'dag van het kind' genoemd, wat ook iets zegt over hoe het gevierd wordt. Naast de gebruikelijke driekoningen-rituelen die door kinderen worden uitgevoerd, worden de meeste kinderen door de ouders overladen met kado’s (zoals in Nederland met Sinterklaas).