Italiaanse sprookjes van Giambattista Basile

Giambattista Basile (1566 of 1575 - 23 februari 1632) was een Italiaans dichter, hoveling en sprookjesverzamelaar. Hij is vooral bekend vanwege zijn Napolitaanse sprookjes: De cunto de li cunti overo de trattenemiento de peccerille (Napolitaanse voor "Het sprookje der sprookjes, of Vermaak voor de kleinen"), postuum gepubliceerd in twee delen door zijn zus Adriana in 1634 en 1636 onder het pseudoniem Gian Alesio Abbatutis.

Volgens Basile werden de sprookjes verteld op Kreta en in Venetië. Sommigen zijn ook door Charles Perrault en de gebroeders Grimm opgeschreven, zoals: Assepoester, Raponsje, De gelaarsde kat, Doornroosje en Hans en Grietje.

De Pentamerone (penta = vijf) is opgebouwd rond een raamvertelling waarin in vijf dagen vijftig verhalen worden verteld.

Dit 16e eeuwse sprookje vertoont overeenkomsten met Tafeltje-dek-je. Een luie jongeman gaat bij een reus werken en krijgt van hem een wonderlijk servet, een bijzondere ezel en een behulpzame knuppel.

Een vrouw wil heel graag een kindje; desnoods een mirte-takje. Dat gebeurt dan ook en de mirte wordt in een bloempot gezet en groeit en groeit... Totdat een prins verliefd wordt en het mirte-takje van de vrouw koopt. 's Nachts ontdekt hij dat ze eigenlijk een fee is, maar zeven jaloerse heksen ontdekken dat ook, waarop ze de fee doden en haar in kleine stukjes snijden.

Een luie jongen krijgt bijzondere toverkracht: hij hoeft maar zijn wens uit te spreken en het gebeurt! Wanneer hij langs het paleis van de koningsdochter komt en de prinses hem uitlacht, roept hij dat ze moet uitkijken geen kind van hem te krijgen. En prompt is ze zwanger en de koning heel erg boos.

Een domme jongen laat de kelder vol wijn lopen, verkoopt stof aan een standbeeld en vindt een schat.

De koning van Altemonte verzorgt een vlo en als die groot is geworden, laat hij haar villen en het vel prepareren. Vervolgens belooft hij zijn dochter aan degene die kan raden van welk dier het leer is. Een mensenetend monster raadt het en trouwt met de prinses. Gelukkig helpt een oud vrouwtje met zeven zonen, die bijzondere gaven hebben, haar te ontsnappen.

Door haar stiefmoeder wordt Zezolla slecht behandeld en zegt tegen haar lerares dat ze haar wel als moeder zou willen. Samen maken ze het plan de stiefmoeder te vermoorden, zodat de lerares met haar vader kan trouwen. Maar dan begint de ellende pas; door haar nieuwe stiefmoeder wordt ze achtergesteld t.o.v. haar zes eigen dochters.

De oudste zoon van een Napolitaanse koopman vermozelt de schedel van de zoon van de koning en vlucht weg. Na allerlei avonturen, komt hij in een land waar een draak dagelijks een offer eist. Hij doodt de draak en trouwt met de (bijna geofferde) prinses. Hij raakt echter betoverd door een andere vrouw, maar zijn broer komt hem achterna en schiet te hulp.

Een arme boer met twaalf huwbare dochters komt op een dag een reuzenhagedis tegen die hem haar hulp aanbiedt. In ruil vraagt ze zijn jongste dochter, die ze dan zal opvoeden. Wanneer het meisje groot is, trouwt ze met een koning. Maar de boerendochter is ondankbaar jegens de hagedis en uit woede spreekt die een vloek uit waardoor haar gezicht verandert in dat van een geit.

Door het bereiden en eten van een drakenhart baren een dienstmaagd en een koningin allebei gelijktijdig een zoontje. Ze groeien samen op en worden beste vrienden. De koningin is echter jaloers en verwondt de vriend van haar zoon, waarop deze het land verlaat. Als hij in een bos door een mensenetend monster gevangen wordt genomen, komt zijn jeugdvriend hem te hulp.

De koning verkeerd in de waan dat in de tuin van zijn kasteel een heel teergevoelig meisje woont, maar in werkelijkheid zijn het twee oude zussen. Hij maakt ze het hof en lokt er een in zijn bed. Als hij ontdekt dat ze oud en lelijk is, gooit hij haar uit het raam. Het oudje blijft in een vijgenboom hangen en zeven feeën moeten daar zo om lachen, dat ze haar weer jong en mooi maken. Daardoor trouwt ze alsnog met de koning, maar haar zus is verschrikkelijk jaloers...

Een zwangere vrouw jat dagelijks peterselie uit de tuin van een heks. Wanneer die dat ontdekt, moet de vrouw haar kind aan de heks afstaan. Het meisje wordt opgesloten in een toren zonder deuren en de enige weg naar binnen is via de lange haren van het kind. Dan komt er een prins langs die verliefd wordt en haar helpt te ontsnappen.

Een prins is verliefd op de jongste van drie zussen. Hij bezoekt haar elke nacht via een 13 kilometer lange kristallen gang, die echter vernield wordt door haar twee jaloerse zussen, waardoor de prins dodelijk gewond raakt. Het lukt het meisje echter het geneesmiddel voor de prins te vinden. Ze trouwen en de zussen krijgen hun verdiende straf.

Een prins maakt een meisje het hof, maar zij is niet op haar mondje gevallen en zeker geen makkelijke prooi. Haar jaloerse zussen proberen zich van haar te ontdoen, waardoor ze in de tuin van een vriendelijke reus belandt. Ook daar gaat het verleidingsspel gewoon door, totdat de prins haar ten huwelijk vraagt.

Een jongen krijgt van zijn vader een poes als erfenis. Net als in 'De gelaarsde kat' zorgt het beestje er voor dat haar baasje rijk wordt en met een prinses trouwt. Wanneer de poes doet alsof ze dood is, komt er een einde aan de dankbaarheid van de jongen.

Een echtpaar voedt een slang op, die na een aantal jaar met een prinses wil trouwen. Na verschillende opdrachten stemt de koning er mee in en in de huwelijksnacht verliest de slang zijn huid en verandert in een knappe prins. De slangenhuid wordt verbrandt, maar daardoor verandert de prins weer in een duif en vliegt weg. De prinses gaat vervolgens op zoek naar haar verloren bruidegom.

Wanneer een koning met zijn eigen dochter wil trouwen, krijgt zij van een oud vrouwtje een grassprietje: als ze die in haar mond steekt verandert de prinses in een berin. Ze vlucht en wordt opgevangen door een prins, die ongelukkig wordt als hij ontdekt dat er in die berin een mooie prinses huist.

Een prins raakt door een verwensing in de netten van een heks en haar dochter verstrikt. Hij krijgt onmogelijke opdrachten, maar de heksendochter helpt hem. Samen vluchten ze, maar wanneer hij haar achterlaat om een koets en passende kleren voor haar te halen, kust zijn moeder hem bij thuiskomst en vergeet hij alles.

Een meisje raakt door een rozenblad zwanger en laat haar kindje door de feeën opvoeden. Eén fee spreekt echter een vloek uit, waardoor het meisje op zeven jarige leeftijd sterft. De moeder overlijdt ook al snel van verdriet en geeft haar bezittingen aan haar broer. Zijn vrouw ontdekt in een verboden kamer het doodgewaande kindje en uit jaloezie (ze denkt dat het een minnares van haar man is) mishandelt ze haar.

De jongste van drie arme zussen, komt in een onderaards paleis terecht, alwaar ze elke nacht met een mooie jongeman slaapt. Het blijkt een betoverde prins te zijn van wie ze zwanger raakt. Als ze zijn geheim ontdekt wordt ze verstoten, maar als het kindje geboren is, wordt elke nacht het wiegje bezocht door een jongeman die een liedje zingt: het blijkt de vader te zijn, de betoverde prins.

Een echtpaar krijgt elke dag, zo rond etenstijd, een vriend op bezoek, die net zo lang blijft dat ze wel genoodzaakt zijn hem uit te nodigen voor het eten. Als op een dag blijkt dat de vriend de stad uit is, haalt het echtpaar opgelucht adem en proberen ze zich tegoed te doen aan een lekkere maaltijd. Toch wordt er plotseling aangebeld en staat de opdringerige vriend weer voor de deur...

Een koningsdochter komt in de macht van een wilde man. Ze gaat tegen een verbod in en vlucht; op geweldadige wijze probeert hij haar terug te halen. Hij laat het slot in diepe slaap vallen en probeert haar mee te nemen. Uiteindelijk wordt ze gered.

Een koning wil met zijn zus Penta, trouwen, maar deze verklaart hem voor gek. Als hij blijft aandringen, vraagt ze wat zo aantrekkelijk aan haar is. Hij geeft een lofzang op haar handen en de zus besluit haar handen te laten afhakken en deze aan haar broer te geven. In woede stopt hij haar in een kist met pek en dumpt haar in zee. Dan begint een avontuurlijk, door het lot gestuurd leven, voor Penta...

Een sukkel wordt door zijn vader naar de markt gestuurd om ossen te kopen, maar tot drie keer toe komt hij onderweg een fee tegen van wie hij een gitaarspelende mestkever, een dansend muisje en een zingende krekel koopt. Met deze diertjes maakt hij een prinses aan het lachen waardoor hij met haar mag trouwen. De koning ziet dat echter niet zitten en gooit hem voor de leeuwen. De dieren helpen hem uit de nood en nemen op een grappige manier wraak op de nieuwe echtgenoot van de prinses.

Een arm meisje verkleed zich als jongeman om een zieke maar rijke jongen te verzorgen. Deze ziet echter aan haar ogen, bewegingen en spraak dat het een meisje is en wordt onmiddellijk verliefd. Zijn moeder verzint allerlei proeven om aan te tonen dat hij zich vergist en het verklede meisje blijkt inderdaad veel stoerder dan verwacht. Hoe komt hij er nu achter dat hij zich niet heeft vergist?

De hovelingen zijn jaloers op een jongen, die bij de koning in de gunst staat. Ze verzinnen onmogelijke opdrachten om van hem af te komen. Hij brengt ze echter allemaal tot een goed einde, wat tot een averechts effect leidt: de hovelingen worden alleen maar afgunstiger en de jongen mag met de prinses trouwen.

Een lummel wordt door zijn vader de wijde wereld ingestuurd. Onderweg komt hij 5 mannen met bijzondere gaven tegen, waardoor hij de hand van een prinses wint. De koning geeft hem liever geld dan de hand van zijn dochter, maar een van zijn makkers is zo sterk dat hij alle schatten van de koning op zijn rug kan dragen. Steenrijk keert hij terug naar zijn vader.

Om te genezen van een ziekte moet een Turkse sultan zich met bloed van een prins insmeren. Voor dat doel wordt Paoluccio gevangen genomen, maar de dochter van de sultan, Rosella, wordt op hem verliefd en samen vluchten ze naar Italië. Haar moeder spreekt echter de vloek uit dat de prins haar zal vergeten zodra hij voet aan wal zet.

Een oude man besluit zijn haan te verkopen op de markt. Dan hoort hij dat er in de kop van het haantje een steen zit, die hem alles kan geven wat hij wenst. Hij slacht de haan en wenst zich jeugd en rijkdom toe en prompt heeft hij het. Twee tovenaars maken hem de steen afhandig, waardoor hij weer wordt zoals hij was. Dan trekt de man de wereld door op zoek naar de boeven. Met behulp van muizen krijgt hij uiteindelijk de steen weer terug.

Op zijn sterfbed geeft een vader wijze levenslessen aan zijn zonen. De ene luistert en gaat een deugdzaam leven leiden, terwijl de ander gaat dobbelen. Na veel armoede en doorstane ellende wordt de deugdzame rijk, terwijl de ander zijn met gokken verdiende vermogen verliest. Zo blijkt dat alleen de deugd de mens gelukkig maakt en al het andere ijdel is...

Drie in dieren betoverde prinsen trouwen met drie koninklijke zussen, die ze meenemen naar hun verblijf ver van de bewoonde wereld. Na 15 jaar gaat hun broertje op zoek en wordt door zijn zwagers (de valk, het hert en de dolfijn) hartelijk ontvangen. Ze beloven hem behulpzaam te zijn als dat nodig is. En als hij een prinses van een draak wil redden, helpen ze hem - en tevens zichzelf - waardoor hun betovering verbroken wordt.

Wanneer een dochter in haar eentje de bij elkaar gebedelde speklapjes opeet, wordt de moeder zo kwaad dat ze haar een pak slaag geeft. Een passerende koopman vraagt haar de reden van het gescheld en geschop en de moeder zegt dat haar dochter te hard werkt waardoor ze nog ziek zal worden. De koopman kan wel een vleitige werkster gebruiken, maar de dochter is lui en vraatzuchtig...

Porziella wordt opgesloten door een koning, maar door een vogeltje blijft ze leven. Ze krijgt een zoon, Miuccio en als hij is opgegroeid, wordt hij page van de koning. De koningin haat de jongen en geeft hem opdrachten om zijn leven in gevaar te brengen, maar de vogel helpt Miuccio. De koningin sterft door haar eigen haat en de koning komt achter de waarheid, waardoor Porziella wordt vrijgelaten en een betovering wordt verbroken.

Een goede zus wordt beloond met schoonheid, terwijl de slechte zus alleen maar lelijker wordt. Wanneer een koning van de schoonheid van de goede zus hoort, nodigt hij haar uit. Maar de lelijke gaat mee om haar plaats in te nemen en gooit haar goede zus overboord, waardoor ze gevangen wordt genomen door een zeemeermin. Door elke dag aan het strand de ganzen van de koning te voeren (waardoor ze mooi en gezond worden) wordt ze uiteindelijk ontdekt en bevrijd.

Een vrouw is zwanger en haar zeven zoons zeggen dat zij de wereld in trekken als ze geen dochter krijgt. Door een vergissing vertrekken de zeven broers echt. Cianna, de dochter gaat later haar broers zoeken.

Een hoogmoedige prinses wijst een rijke koning af, die vervolgens besluit wraak te nemen. In vermomming gaat hij als tuinman in het paleis werken, en door prachtige kledingstukken te laten zien, lukt het hem samen met de prinses te slapen en haar zwanger te maken. Uit schaamte vluchten ze naar zijn paleis, waar de hoogmoedige prinses slecht behandeld wordt.

Twee arme meisjes kopen op de markt een gans, die hen gouden munten als ontlasting geeft. Ze kunnen rijk en welvarend leven, waardoor hun buurvrouwen jaloers worden en op slinkse manier de gans afhandig maken. Deze geeft hen echter geen gouden munten en de vrouwen gooien de gans in een steegje. Daar bijt hij zich vast in het achterwerk van een prins en laat niet meer los. Deze belooft zijn liefde aan degene die hem van de gans kan verlossen...

Wanneer een arme jongen in een herberg komt en hem gevraagd wordt wat hij van het koude, gure en natte weer vindt, moppert hij niet zoals de meeste mensen zouden doen, maar spreekt hij gunstig over de speling der seizoenen. Dat wordt rijkelijk beloond en wanneer zijn broer zich hetzelfde lot ten deel wil laten vallen gaat hij ook naar de herberg. Hij is echter iemand die snel kwaadspreekt van dingen...

Een koopmansdochter wijst alle mannen af, maar als haar vader spullen die zij hem gevraagd heeft meeneemt van de markt, maakt zij daar een mooie jongeman van. Deze wekt ze tot leven en met instemming van haar vader trouwt ze met haar eigen creatie. Een koningin steelt de echtgenoot echter van haar, maar na een lange zoektocht en veel tegenslagen, komen beiden toch weer bij elkaar.

Parmetella vindt een gouden stronk met daaronder een trap die leidt naar een paleis. Ze blijft en een prins komt elke nacht bij haar, totdat zij naar hem kijkt; hij verdwijnt. Na zeven jaar reizen komt ze bij zeven vrouwen, de zusters van de prins. Hun moeder geeft haar drie opdrachten, die ze voldoet met hulp van de jongen. Zijn moeder heeft echter een andere bruid voor hem gevonden...

Een meisje prikt zich aan een vlasdop en raakt in een diepe slaap. Ze krijgt bezoek van een koning die verliefd op haar wordt en twee kinderen bij haar verwekt. De koningin hoort van het overspel van haar man en probeert wraak te nemen door de twee kinderen tot allerlei gerechten te laten verwerken. De kok heeft echter medelijden en redt de kinderen...

Een koning heeft een zoon, Carluccio, die niet wil leren en hij stuurt hem naar Sapia, in de hoop dat zij hem iets kan leren. Hij wordt een geleerde man door haar goede lessen. Carluccio en Sapia trouwen, maar hij sluit haar op en behandelt haar slecht als wraak voor een oorveeg die zij ooit heeft gegeven. Maar door haar wijsheid weet ze Carluccio slim af te zijn.

Wanneer een man hertrouwd wil de stiefmoeder niks met de kinderen te maken hebben en de man brengt ze naar het bos. De eerste keer komen ze nog terug, maar de tweede keer verdwalen ze. Het zusje wordt door een zeerover meegenomen, het broertje belandt bij een prins. Door een gelukkig toeval komen Ninnillo en Nennella elkaar weer tegen en worden ze met hun vader herenigd. De stiefmoeder krijgt haar verdiende straf.

Een prins wil niet trouwen, totdat hij op een dag de ingeving krijgt alleen een vrouw te willen die zo blank is als kaas. Hij gaat op zoek en krijgt van een oude vrouw drie citroenen, die hij open moet snijden en waaruit een fee komt die hij water geeft. Een zwarte slavin neemt - voordat de prins getrouwd is - de plaats van de fee in. De onwetende prins trouwt dan maar met haar, maar het bedrog komt uit.