Wereld Feesten Almanak

Oud en nieuw in verschillende culturen

Gelukkig Nieuwjaar
Happy New Year
Feliz Año Nuevo
Bonne Année
Bonan Novjaron
Felice Anno Nuovo
Oud en nieuw

In alle culturen wordt het nieuwe jaar op een feestelijke manier ingeluid. Veel mensen zijn zich er niet van bewust dat jaartelling cultureel bepaald is. Dit is dus een mooie gelegenheid om een vanzelfsprekendheid ter sprake te brengen die bij veel mensen leeft.

Niet voor alle mensen op de wereld begint met het vuurwerk op Oudejaarsavond (de nacht van 31 december op 1 januari) het jaar 2016. Als ze in een een westers land wonen kan het goed zijn dat ze meedoen met de feestelijkheden. Maar voor meer dan de helft van de wereldbevolking geldt er een andere datum die het begin van hun nieuwe jaar aankondigt.

  • Boeddhisten vieren nieuwjaar met de Eerste volle maan in april.
  • Chinezen vieren nieuwjaar met Chinees Nieuwjaar (januari/febrauri).
  • Hindoes vieren nieuwjaar tijdens Holi (februari/maart).
  • Joden vieren nieuwjaar op Rosj Hasjana (eind september).
  • Moslims vieren nieuwjaar op 1 Muharram.
  • In oude Perzische landen wordt op 21 maart met Noroez nieuwjaar gevierd.


2016 is het jaar 1437 / 1438 volgens de Islamitische kalender
2016 is het jaar 2561 / 2562 volgens de Boeddhistische kalender
2016 is Vikram Samvat 2072 / 2073 volgens de Hindoekalender
2016 is het jaar 5776 / 5777 volgens de Joodse kalender
2016 is het jaar 4713 volgens de Chinese kalender


Oud en nieuw in Europa

In Rome werd in 153 v. Chr. het begin van het jaar op 1 januari gezet, maar aanvankelijk werd deze dag niet gevierd en had alleen een administratieve functie. Het Midwinterfeest vond plaats tijdens de laatste 12 of 13 dagen van het oude jaar. Pas in de vierde eeuw, nadat het christendom zijn intrede had gedaan, werd de Kalendae Januariae ingesteld, een vijfdaags feest om de geboorte van het kindje Jezus op 6 januari in te luiden. Nog in dezelfde eeuw ging de kerk ertoe over de geboorte van Jezus op 25 december te plaatsen en deed men al het mogelijke om de snel gegroeide populariteit van de Kalendae Januariae in te dammen. De eerste drie dagen van januari werden door de Synode van Tours uitgeroepen tot vastendagen en het werd op straffe van excommunicatie verboden aan de 'heidense' nieuwjaarsviering deel te nemen.

Ook werden er diverse pogingen gedaan een andere datum als nieuwjaar te bestempelen. In de oosterse kerk rekent men vanaf de Middeleeuwen 1 september als begin van het jaar. In de westerse wereld werden diverse nieuwjaarsdata na elkaar en soms tegelijkertijd gehanteerd: 1 september, 24 september, Kerstmis, 1 maart, 25 maart, Pasen.

Het kerkelijk nieuwjaar werd, zoals gezegd, in 480 n. Chr. vastgesteld op het begin van de advent. Gedurende de gehele Middeleeuwen bleef de nieuwjaarsdag afhankelijk van regionale gebruiken, waarbij op één plaats vaak twee of meer data tegelijkertijd als nieuwjaar golden. In de vijftiende en zestiende eeuw gingen de meeste staten in Europa er toe over het nieuwjaar op de eerste januari te vieren, maar de verwarring bleef nog lang doorwerken. Tussen 1660 en 1669 veranderde Samuel Pepys, bijvoorbeeld, in zijn dagboeken het jaartal op 25 maart en zette toch 'New Year' bij de eerste januari.

Voorzover 1 januari als nieuwjaar gevierd werd, ontstonden op deze datum gebruiken die vergelijkbaar zijn met die van andere dagen in de heidense midwintertijd. Het feest begon, zoals alle Germaanse en Keltische feesten, op de vooravond, die in het Engels nog steeds New Year's Eve heet. Naar de heilige aan wie deze dag gewijd is werd vroeger ook wel van Silvesteravond gesproken, een naam die in Duitsland nog steeds gebruikt wordt. Sylvester was een paus uit de vierde eeuw; zijn feest valt op 31 december, vandaar.

Toen de heiligenverering tijdens de Reformatie werd afgeschaft ontstond de gewoonte van Oudejaarsavond te spreken. Het knallen van vuurwerk bij het begin van het nieuwe jaar en allerlei gebruiken om de gevestigde orde op haar kop te zetten zijn een algemeen verschijnsel tijdens de heidense joel (midwinter)tijd.


Oud en nieuw in Spanje

Feliz Año Nuevo

Op oudejaarsavond - Noche Vieja - blijven vele Spanjaarden tot middernacht thuis. Daarna is het feesten buiten de deur, met name voor de jongere generaties. In Spanje kennen ze een traditie die uit het begin van de 20e eeuw stamt. Deze traditie heet 'Las Uvas de la Suerte' ('druiven voor geluk'). Iedereen krijgt een schaaltje met twaalf druiven. Op het moment dat de klok op de Puerta del Sol in Madrid 12 uur begint te slaan, wordt er druifgehapt. Eén druif per klokslag. Dit moet geluk en voorspoed geven voor het nieuwe jaar. Het idee ontstond toen er aan het begin van de 20e eeuw een keer een erg omvangrijke druivenoogst was. Vanaf dat moment is het uitgegroeid tot de traditie zoals hier beschreven. De klok op de Puerta del Sol is op de televisie te zien. Nadat de druiven naar behoren zijn verwerkt, wordt er getoost op het nieuwe jaar. Met heerlijke, Spaanse champagne (Cava). En dan wordt er uitbundig gefeest tot de vroege ochtend.


Oud en nieuw in Griekenland

Kainourgios Chronos

Hier is Nieuwjaarsdag ook het feest van Sint Basil. Sint Basil is beroemd vanwege zijn vriendelijkheid. Griekse kinderen zetten hun schoenen bij de kachel op nieuwjaarsdag en hopen dat Sint Basil hun schoenen zal vullen met kado's.


Oud en nieuw in Schotland

Bliadhna mhath ur (Gaelic)

In sommige dorpen vullen ze vaten met teer en steken die aan en laten ze door de straten rollen. Op deze manier wordt het oude jaar opgebrand en mag het nieuwe jaar beginnen. De Schotten geloven dat de eerste persoon die je huis binnenkomt in het nieuwe jaar je ofwel geluk of geen geluk brengt. Het meeste geluk zal een bezoeker met donker haar brengen die ook nog iets meebrengt. Dit gebruik wordt 'first-footing' genoemd. Het nummer, 'Auld Lang Syne' wordt gezongen als de klok 12 uur slaat tijdens de jaarwisseling.

Dit gebruik komt in veel landen over de hele wereld voor. Tijdens de jaarwisseling worden er veel feesten gegeven die tot laat in de nacht duren. Het is een gebruik geworden dat iedereen een groet uitbrengt om 12 uur middernacht en dat de eerste minuten van het nieuwe jaar worden doorgebracht met familie en/of vrienden. Mensen dansen, zingen en brengen een toost uit op het nieuwe jaar. Na deze viering is het tijd om voornemens te maken voor het nieuwe jaar. Dit is een lijst over hoe je zal gaan leven in het komende jaar. Deze traditie gaat terug naar de vroege Babylonische tijd. Vroeger was het bekendste voornemen: 'het teruggeven van geleende goederen' en dan met name die goederen die met de landbouw te maken hadden.


Oud en nieuw in Hongarije

Boldog újévet

In Hongarije heet de Oudejaarsavond 'Silvester-avond'. Meestal wordt het feest met vrienden gevierd en gaat men dansen. Dit kan thuis zijn, maar er worden ook diner dansants georganiseerd. Iedereen dirkt zich op, koopt champagne en gaat naar een feestlokatie. Om middernacht wordt de televisie aangezet om naar het volkslied te luisteren en ook mee te zingen. Ieder jaar is dat weer een heel plechtig moment. Vervolgens proost men met champagne en volgen de 'gelukkig nieuwjaar'-wensen. Daarna rent iedereen de straat op en trekt naar het stadscentrum. Er worden rotjes gegooid en er is beperkt vuurwerk. Men zoent iedereen die men tegenkomt. Men drinkt uit elke fles champagne die wordt aangeboden.


Oud en nieuw in Frankrijk

Bonne Année

In tegenstelling tot kerst, is oud/nieuw een vriendenfeest. Blijft iedereen met kerst in z'n familie, oudjaarsavond wordt met grote groepen tegelijk gevierd. Oftewel via de traiteur (afhankelijk van het budget die van de supermarkt of bij de boucherie traiteur wel voortijdig bestellen), of met eigen recepten. Heel gebruikelijk is het ook je in te schrijven voor een 'reveillon' in een restaurant, waar dan een tiengangen diner, onderbroken met dans en muziek, geserveerd wordt tot in de vroege uurtjes. Je ziet groepen jongeren in de supermarkten karretjes volladen met 'veel voor weinig geld', ook de traiteurafdeling wordt veel gebruikt. Specialeiten zijn oesters en fruits de mer, oliebollen kent men niet.


Oud en nieuw in Italië

Felice Anno Nuovo

Naast de feesten in huiselijke kring en gewoon op straat, wordt er ook samen feest gevierd in dorpshuizen, hotels en discotheken. Al dan niet geboekt als arrangement, pacchetto, met hierin cenone, festa e pernottamento (overnachting). Dit veglione di Capodanno, oudjaarsbal, duurt meestal tot in de kleine uurtjes. In grote, maar ook wat kleinere steden komen de Italianen bij elkaar op de grote, centrale pleinen. Het is de gewoonte wakker te blijven om de eerste zonsopkomst van het Anno Nuovo mee te maken. Als je op dat moment in de bergen zit, is het fantastisch om in de winterkoude zon boven het bergmassief uit te zien komen! Het begin van het nieuwe jaar wordt altijd groots gevierd.

In Napoli kende men de traditie van Lo Sciuscio. Een groepje zangers dat al zingend van huis tot huis trok. Hun liedjes en muziek waren bedoeld om geluk te brengen in het nieuwe jaar. De deur niet open doen betekende een jaar ongeluk. De traditie is zo goed als uitgestorven, maar in kleine dorpjes wordt deze soms nog in ere gehouden. De volgende ochtend als iedereen weer is bijgekomen, kan de dag traditioneel beginnen met het bijwonen van de heilige mis of het bekijken van het Urbi et Orbi uitgesproken door Il Santo Padre op het Piazza San Pietro.


Oud en nieuw in Nederland

Gelukkig Nieuwjaar

In Nederland is het traditie om oudejaarsavond met familie en vrienden te vieren, waarbij oliebollen en/of appelflappen worden gegeten. Gekeken wordt naar een oudejaarsconference. Om twaalf uur toost men met champagne op het nieuwe jaar en wordt er zeer veel vuurwerk afgevuurd. Traditioneel voor veel zwemmers is de nieuwjaarduik aan de kusten van Nederland.


Oud en nieuw in China - Chinees Nieuwjaar

Dit feest (en de twee dagen er op volgend) wordt gevierd door vrijwel geheel Azië - en overal waar een duidelijke Chinese bevolkingsgroep zich gevestigd heeft (ongeveer 1,4 miljard mensen). Het is gebruikelijk dat men schulden betaalt, nieuwe kleren worden gekocht, en het huis wordt schoongemaakt. Er is gewoonlijk een groot familiemaal en de goden worden geëerd. De mensen geven elkaar cadeaus, ingepakt in rood papier, in rood papier verpakt vuurwerk wordt afgestoken. De feesten kunnen ook drie of zelfs vijf dagen lang zijn. De 3e dag is ook de Verjaardag van Che Kung. Dezelfde data zijn ook geldig voor Tet in Vietnam en het Maannieuwjaar in Mongolië.

Lees verder


Joods Nieuwjaar - Rosj Hasjana

Het Joods Nieuwjaar - Rosj Hasjana - is gebaseerd op de cycli van de zon en maan. Bij een nieuwe maan, begint de nieuwe maand. Op nieuwjaar zeggen joden tegen elkaar sjana tova, wat gelukkig nieuwjaar betekend. In Nederland viert ongeveer 5% van de joodse bevolking nog het Joods Nieuwjaar Rosj Hasjanah.

Rosj Hasjanah, dat letterlijk betekent 'hoofd van het jaar' is het eerste van de 'Hoge Feestdagen' of 'Ontzagwekkende dagen'. Gedurende deze dagen staat de menselijke inkeer en de bezinning op zijn daden en handelen centraal. In de Joodse traditie begint het nieuwjaar in de herfst, wanneer de natuur op het punt staat af te sterven. Juist dan wordt de hoop opeen nieuw leven en een nieuw begin tot uiting gebracht. Omdat de maanden in het Joodse jaar getelt worden vanaf de lente, de Uittocht uit Egypte, valt nieuwjaar in de zevende maand.

Rosj HasjanaOp de vooravond wordt de feestdag thuis ingewijd met het ontsteken van twee kaarsen. Net als op Sjabbat worden er twee broden gezegend. Maar alleen deze avond zijn deze galles niet recht maar rond. Dit symboliseert de oneindige cyclus van het leven en de cyclus van het jaar. Na het einde is er weer een nieuw begin. De galle wordt niet met zout bestrooid zoals op sjabbat, maar in honing gedompeld. Ook een zoete appel wordt gegeten nadat deze in honing is gedompeld onder het uitspreken van de wens: "Moge het een goed en zoet nieuwjaar zijn."

Op de dag van Rosj Hasjana is er een feestelijke dienst in de synagoge. Tijdens deze dienst wordt op een ramshoorn geblazen: de Sjofar. De Sjofar kondigt de nieuwe maand aan waarin het nieuwe jaar begint.

In deze periode stuurt men elkaar mooie nieuwjaarskaarten waarop de tekst staat: "Moge U worden ingeschreven voor een goed jaar" (le Sjana tova tikatévoe). Na Rosj Hasjana hebben joden tien dagen de tijd om tot inkeer te komen, op Jom Kippoer wordt dat afgesloten.

Er is nog een nieuwjaar dat valt op de 15e van de maand sjewat (meestal in januari). Dan is het 'nieuwjaar van de bomen', dat het begin van het nieuwe landbouwjaar markeert (in Israël).

Rosj Hasjana (nieuwjaar) valt nooit op een woensdag, vrijdag of zondag. Dat heeft te maken met Jom Kippoer dat niet op een vrijdag of zondag kan vallen, omdat dan de overgang naar of na de sjabbat te gecompliceerd wordt.

Lees verder


Islamitisch Nieuwjaar - Al Hijra Muharram

Op de eerste dag van de islamitische maand muharram herdenken moslims dat de profeet Mohammed en zijn volgelingen in het jaar 622 de stad Mekka verlieten en naar Medina verhuisden. Enkele generaties later zou de datum van deze verhuizing, in het Arabisch Àl-Hijra genoemd, als beginpunt voor de moslimkalender, de Hijra-kalender, worden genomen. De eerste dag van Muharram van het jaar 1 van de islamitische jaartelling komt overeen met 16 juli van het jaar 622 van de christelijke jaartelling.

Muharram wordt vooral in de moskee gevierd. Op het volgende feest (Ashura) dat tien dagen later gevierd wordt is het pas echt vrolijk!


Ashura - De tiende dag

Ashura is de tiende dag van de eerste maand van het islamitisch jaar (10 muharan). Op deze dag wordt pas echt nieuwjaar gevierd. Ashura is een dag van tegenstellingen, er heerst blijdschap om de dingen die moeten komen en verdriet om de dingen die voorbij zijn gegaan. Het wordt volgens de islam aanbevolen om een dag te vasten. Het is toch ook een gezellige dag, want veel mensen zoeken elkaars gezelschap op. Niet alleen in huis, maar ook op straat.

Op de ochtend van Ashura kun je beter niet op straat vertonen. Je riskeert namelijk een nat pak doordat iemand een emmer koud water over je heen kiept, of je met een waterspuit probeert te raken. Want op Ashura moet iedereen een bad nemen. Uit alle kranen van de hele wereld stroomt dan water uit de heilige bron de Zamzam bij Mekka.

Lees verder